O XOGO DO ENSINO: DA FICCIÓN Á REALIDADE

O neno e a nena xogan a “de mentira” ou a “de verdade”. Pregúntanse un ao outro: “¿A que xogamos?”. E deciden que sexa a “de mentira”. E son príncipe e princesa. Lobo e Carapuchiña. Aguia e raposo… E sacan as bonecas, os coches, os osiños, as caixas e todo o conxunto de xogos e xoguetes que posúen, que non son poucos. Ás veces son Hansel e Gretel. Daquela fan cabanas en calquera recanto da casa cunha cubrecama que arman coa vasoira, a fregona e o apañador.

Se deciden xogar a “de verdade”, asumen os roles de seu pai e súa nai e falan dos problemas da casa. Pero axiña pasan aos do seu traballo de ensinantes. E ao pouco tempo resolven conflictos do recreo, pregúntanse como lles foi o día, cóntanse experiencias bonitas ou menos bonitas, preparan un caderno de exercicios, póñense a corrixir uns papeis con bolis rubios e pídenlles silencio ás paredes para poder traballar…

Eles sempre xogan. Aínda non foron á escola. Coñécena de oídas mentres comen, os bañan, os visten ou andan pola casa. Non saben como é, pero si que é xogable. Porque xa distinguen o xogo de ficción simple do xogo de ficción complexa. A ficción simple é xogar á verdade e a ficción complexa é xogar á mentira. E parecen igualmente entretidos e felices das dúas maneiras sen sinal entendible que poida explicar por que escollen unha modalidade ou a outra.

Pero o papá e a mamá si distinguen a ficción da realidade. Saben como podería desenvolverse o seu traballo (ficción) e como é  o seu labor de dura por todas partes (realidade). Como cada vez ambas categorías se separan máis ata se faceren irreconciliables, non o pasan igual con unha nin coa outra.

Como nun espelloPero están marabillados do grao de profesionalidade e abnegación que alcanzan na ficción simple o neno e a nena.

Advertisements

UN BODEGÓN INDÍXENA DE SETEMBRO

 

Díxome Ruth Varela, cando o viu, que é o primeiro bodegón da Historia que incorpora a Flor de Santiago e que, en todas as láminas que leva visto, non hai nada tan auténtico ou tan indíxena como esta imaxe.

A Flor de Santiago, (Formosísima para Linneo e máis tarde Narcissum Indicum Jacobeum para Clusius) é orixinaria de México. O nome orixinal, en linga náhualtl, é Atzcalxóchitl e era frecuente nos centros cerimoniais. Estaba tamén nos xardíns de Moctezuma II. A finais do século XVI a viaxa a España, en arca de madeira, na Primeira expedición naturalista financiada pola Coroa Española. Pola súa semellanza coa  Cruz dos Cabaleiros de Santiago, aquí chamáronlle Flor de Santiago. A recuperación da flor e do seu símbolo débese ao traballo da arquitecta compostelana Ruth Varela, que foi alumna miña no seu tempo e a quen lle ensinei o bodegón.

Porque cando publicou o seu traballo, eu descubrín que a tiña na miña horta, moi mimada pola súa fermosura. Agora, cando florece, envíolle fotos de cadansúa flor, unha soa por bulbo, lunática ou caprichosa. Esta debía ter aparecido na primavera pero o día que preparei esa foto estaba florida.

Dime Ruth para xustificar as anteriores palabras: “O conxunto lémbrame moito ás ofrendas que, aínda hoxe, fan os indíxenas, con tarros e bandeixas de froitas e flores que quedan agochados nos buratos das rochas. ¿Sabías que a palabra “cocón” é de orixe azteca e naceu referida aos españois (coidado que ven o cocón). Por alí tamén usan o noso “disque” e os indíxenas bailan as danzas de Betanzos. E así hai mil cousas galegas por alá dende que o frade coruñés lle deixou dito a Dona Juana “a nada tola” ese nome de Nueva Galicia para as terras bendecidas en nome de Santiago, no oeste de México”. 

Quero compartir con Vdes. o bodegón indíxena e a flor que representa a cidade que máis quero.

OS MEDOS

Paporrubio, en Abuín papoia, asustado

Non hai nada máis frustante para unha buscadora de cogomelos que volver co cestiño baldeiro e a navalla por estrear. Sáese ao campo co entusiasmo de bater co miragre que produce o reino micetal e outravolta  compróbase que el non atende os nosos desexos. Nin sequera observa os costumes que lle dita a climatoloxía.

 Pero se á volta dás co medo concentrado no ollo dun paporrubio que unha persoa hábil ven de liberar da boca dun gato e podes observarte de cerca no minúsculo espello esférico que simboliza o abismo, a frustración queda esquecida e empezas a ver claros, quizabes por vez primeira, os efectos desta paralizante sensación negativa, desta emoción primaria en contra do risco e desa ameaza que  temos en común co resto dos animais.

 Daquela, o punto negro e insondable, a fiestra que o paxariño che abre cara a sima común delata os teus propios medos, os que coñeces sabéndolles as causas e os que levas aínda soterrados no máis profundo pozo inconsciente que poden saltar ante calquera estímulo.

”¿Queres unha papoia?”, bérrame o veciño, amosándome unha man estendida. Estou a uns cantos metros e non vexo que me ofrece. Voume achegando e albisco no seu conco un paporrubio, que nas terras rianxeiras chaman papoia. A carón del, fálame da historia dun gato chegado a señorito que mata por matar fóra da casa e despois entra nela para comer croquetas de bote. O instinto sanguiñento, xa sen finalidade, levouno este outono exclusivamente á caza de paxaros. “Antes aínda liquidaba algún rato da horta e traíaonolo para que os viramos, pero hogano deulle polas papoias. Non deixa unha. Esta quiteilla xusto antes de lle botar o dente. Tivo sorte. Pero agora non quere marchar da miña man”. E alí está o cantor totalmente paralizado. Os dediños enguruñados, as alas caídas, o peteiro inmóbil. O ollo conxelado amostra ao mundo a gran dificultade de vivir. A man humana non lle parecería un bo lugar para buscar repouso, mais agora non pode fuxir dela. Colocámolo riba dunha parede, termamos del e ao pouco tempo puido alzar un voo curto ata a árbore máis próxima.

E subo para a casa meditando unhas palabras de Frank Herbert: “Afrontarei o meu medo. Permitirei que pase por riba de min e ao meu través. E cando pase, xirarei o meu ollo interior para esculcar o camiño que seguiu. Por onde teña pasado, xa non quedará nada. Só estaréis eu”.

MANDA MORAL

Cortiza 1

Outrosí, fágovos a manda moral de conservar e transmitir o patrimonio cultural que recibistes de min e dos antergos. Xa que logo, manifesto a vontade de vos facer a encarga de defender e transmitir a lingua que de min mamastes e escoitastes con agarimo, chamándolles ás cousas polos que o pobo quixo que fosen os seus nomes, e revitalizando o uso das palabras que crearon os devanceiros para chamarlles ás persoas, ás terras e ós lugares; de coidar e reproducir as froiteiras, que foron enxertadas polos avós, e as plantas do xardín que tamén eu herdei de miña nai e tanto quixen; de celebrar as festas familiares e patronais, acudindo a aqueles fogares da parentela que vos conviden; e de ser solidarios e tolerantes coa veciñanza, e hospitalarios cos forasteiros, recordando que tamén tedes parte do voso sangue soterrado en terra allea.

NON É UTOPÍA

 

A Galicia que soño non é unha utopía, só é un país que se rexenera da súa postración e busca un lugar digno entre os pobos do mundo.

Que lles fala ás nenas e aos nenos como facían os devanceiros e procura que ninguén teña complexo ao se expresar na lingua que nos define como pobo.

Que se quere e se valora, que estima o que lle é propio, que recupera a paisaxe, que avoga por un desenvolvemento sostenible, que terma dos fillos e é xeneroso cos que o procuren para vivir.

Galicia en festas. Rianxo

Galicia en festas. Rianxo