VIAXE POLA RIBEIRA SACRA

San Pedro de Rocas

San Pedro de Rocas

 

Iniciamos viaxe pola Ribeira Sacra para ver o románico. Fomos provistos dun texto de Emilia Pardo Bazán proporcionado polo profesor González Herránz, que non podía ser máis oportuno. Publicado en El Imparcial en 1890, fala dunha súa “peregrinación a San Pedro das Rocas”. Prosa coidada e limpa da escritora andarega que anima a achegarse a un monumento dos máis sobrecolledores que iamos atopar en dúas xornadas á cata de emocións estéticas e tamén vinícolas, aínda que a min non se me dá polo viño. Monumentos e paisaxe –incluído o canón do Sil- son un aliciente para convivir en harmonía e coñecer mellor un país que paga a pena percorrer en calquera dirección.

A montaña de Ourense non arrecendía coa fragancia que describe a condesa, pola gran seca. Polo contrario, había sospeita de chamosco suscitada polo fume que saía da terra calcinada, ás veces alpeirando en fumaredas vivas baixo a atención dos militares que acompañaban unha ringleira de coches do exército á  agardando da evolución dos lumes.

Tras deste singular vestixio dos eremitas que buscaron os arredores do Sil e o Miño para meditaren, foron outros mosteiros e igrexas quen nos agardaban para espertar a nosa admiración polo románico que, en moitos casos, recibiu a superposición de estilos ata ao barroco e mesmo o feísmo, tan de noso. Iso si, é unha beleza que descobre a decadencia propia, a subordinación aos intereses foráneos e a desfeita. Estas viaxes serven tamén para suscitar a reflexión histórica. É doado ver a través do mosteiros a perda da autonomía a favor de Castela e o comezo da decadencia do poder económico, cultural e social de Galicia.

Outra fermosura é a cor avermellada das viñas, aínda que os vinateiros se queixen de que as cepas non terán descanso abondo por andar aínda con tanta folla. E sono tamén os ventos mainos que dunha pasada tiran castañas e noces. Nos arredores de Santa Cristina de Ribas de Sil e de San Cristovo de Ribas do Miño, agasallounos cunhas castañas xa case a medio curar que roemos ben de gana. Fronte a igrexa de Diomondi, mutilada con mentes de lle adosar un palacio episcopal polo lado esquerdo e de cuxas pedras labradas quedan mostras nas paredes dos arredores, veu un sopro que nos encheu as mans de deliciosas noces. O tal para recitar aquel sabio refrán do outono: “Vente, ventiño, ¡veña!./ E quen non ten, que teña”.

Advertisements

ESCOLA E RURAL

Porta de entrada, en idéntico estado que hai cincuenta anos.

Porta de entrada, en idéntico estado que hai cincuenta anos.

Fragmento da conferencia pronunciada en Quintá de Cancelada, 50 anos despois, invitada pola asociación CASTAÑO Y NOGAL, o día 29 de outubro de 2011

 (…)

Se miro hoxe aquela escola sinto calafríos: un local alugado, paupérrimo, frío, con ratos que bulían tras do encerado e buratos no piso que impedían usar braseiro polo perigo de que as brasas caesen na corte das vacas, que nos proporcionaban a única calor da que dispoñiamos. No indigno habitáculo que hoxe sería impensable como lugar de traballo de ninguén, o alumando e mais eu exprimiamos a fondo a xuventude e a ilusión. Criamos na educación como motor de cambio. E teremos que volver crer nela se queremos remontar as dificultades que se lle presentan a nós e ao mundo.

Mais o sistema educativo da época era tamén desastroso. Porque eu tiña que vos ter escolarizado na lingua que falabamos vós e mais eu e na que eramos analfabetos a profesora e o alumnado. O meu primeiro libro, que empecei a escribir aquí, estaba escrito nunha lingua na que eu non expresaba os sentimentos normais, nin soñaba, nin quería aos meus. A conquista da miña lingua para escribila foi o primeiro cambio que eu dei para ser a persoa que hoxe que son: que quere o país dos antepasados tal como é e non convertido no que tampouco nunca chegará a ser. Se Galicia desaparece como pobo –e quen mellor a sustenta como tal son a lingua e a paisaxe-, non será tampouco Castela. Se Cancelada desaparece como paisaxe e como realidade cultural, ao mundo enteiro falataralle unha parte importante de si mesmo.

Mais para dar este paso foi necesario aprofundar na educación. Non se deixa de ser pobre por falar outra lingua nin por abandonar o rural. No momento de maior pulo do inglés, os pobres e os marxinados de alí falan a lingua que aquí parece ser a solución para todos os problemas e para eles non o é. O triunfo non está na lingua que se fale. E divos isto quen se pode expresarse en catro, que non se trata de non saber idiomas senón en se asentar no propio como nos asentamos nunha terra sen desprezar outras nin deixar de viaxar cando temos ocasión.

Mentres Galicia estaba preocupada en ensinar aos fillos outro idioma para que prosperasen fóra como se estivesen condenados a marchar, deixou perder as mellores oportunidades de que vivisen no territorio propio con dignidade aproveitando as  posibilidades deste rincón do mundo no que a xente maioritariamente se resigna a aceptar o que lle boten. Castelao dicía que os galegos non protestan, emigran.  (…)

Mentres o sistema educativo se preocupou a partir dos anos setenta do pasado século de concentrar o alumnado de Galicia nas vilas, apartándoo da súa contorna, facéndolle percorrer quilómetros diariamente en coche cos seus perigos, desafacéndoo de comer os seus produtos e preparándoo para pensar que as vilas e as cidades eran a mellor solución das súas vidas, os gobernos non se preocuparon con tanta axilidade de desenvolver o mundo rural para que a xente puidese vivir nel da mellor maneira que  o clima, a terra e a orografía llo permiten. 

(…)