LAXEIRO, O POETA DA TERRA

Facendo debuxo ou pintura, Laxeiro é un poeta da terra. Para mellor dicir, Laxeiro era xa poeta da terra cando andaba de pastor ou exercía calquera outro dos seus oficios antes de se entregar ás formas e ás colores. Por ser poeta da terra renuncia ao nome imposto polo home para tomar o que lle ofreron as laxas afloradas do chan.

E pinta coas colores da terra, recrea as formas sinuosas ou crebadas da terra, mostra a densidade e a forza da terra, inmortaliza os costumes nacidos na terra perpetuados máis tarde nuns homes e mulleres que son terra. Rente á terra, Laxeiro percibe as caras de mil anos e, invitado polo voo das aguias que trazan nas alturas as complicadas formas da realidade oculta, descríbenos os soños.

Antigo e rexo como a terra, faise lixeiro coma ela cando quera agromar en xeira nova. Fabula como o vento, versifica como a chuvia, quéntanos os ollos co lentor da terra farturenta do outono e tráenos todas as esperanzas primaverais.

Nesta magnitude cósmica que lle outorga a amistade da terra, fusiona o grande co pequeno, o claro co escuro, o mesto co sutil, a mancha co trazo. Manexa a sintaxe das vellas formas e fai poética dos contornos fundidos, dos espazos espidos ou recheos. E poetiza, a un tempo, o individual e o colectivo, o mundo e o trasmundo, o bonito e o feo, o real e o imaxinado. Acende a color dos solpores e cabalga polos mitos da terra como un poldro indomable que nos incita á viaxe máis fecunda.

Bodogón do capitel, en memoria de Laxeiro

Bodegón do capitel, en memoria de Laxeiro

Amante dos luceiros e das lúas, Laxeiro poetiza xirando un calidoscopio que lle ensinaron a manexar esas fadas que repasan as follas do libro dos menceres. Despois domea o negro, como a noite. Leva a trae levián, como as estacións do ano, polas xeografías e polos tempos. Roza a sacra poesía icónica do medievo e condúcenos aos inicios dunha arte que aínda queda por chegar aos nosos ollos, mais detrás da pintura de Laxeiro non nos sorprenderá.

Advertisements

AS PALABRAS NAS BOCAS FEMININAS

A boca feminina

A boca feminina

A boca feminina foi deseñada para se pintar,

sorrir e estar calada.

Dicía o pergameo: “Se falase

farao sempre en lingua distinguida

igual que ha camiñar con paso curto

e o busto ben ergueito.

Non deberán os labios femininos

envilecerse nunca coas palabras

de pastores, labregos, mariñeiros,

que dexoban a boca

igual que a bosta, o esterco e o salitre

e nunca serán aptas para labios

que luzan dentes brancos”.

A boca feminina foi para se pintar,

sorrir e estar calada.

Dicía o pergameo: “Se vivise

en terras de Galicia esa muller

podería expresarse en lingua allea

que alí medrou sen lixo nin suores,

idioma que adornou os talonarios,

que exhortou en sermóns baixo das cúpulas

e aforrará a outra,

a que nunca explicou aos deserdados

que os ángulos dun triángulo

suman sempre dous rectos”.

Por iso estas palabras estranxeiras

tiñan entre nós venia

porque eran as pronunciadas pensando que en ningures

se atopaban co lixo como as nosas.

A VOZ CANTANTE

Nacera canda o século XX e traía como dote unha voz marabillosa. Posiblemente os seus choros foran cánticos na casa dunha familia que ía medrando canda ela cos beneficios do comercio de seu pai.

Na adolescencia, aquela súa voz resoaba dentro da igrexa como se cantase un arcanxo.

Pange, lingua, gloriosi

Córporis mystérium

Sanguinisque pretiosi,

Quem in mundi pretium…

Se o canto se facía a dúas voces, ela soportaba soa a altura e as notas traspasaban a cúpula para chegaren aos oídos de Deus. En compaña da música litúrxica, convertérase en moza e moita a xente frecuentaba a igrexa, máis que por devoción, para escoitala.

E foi no cume deste éxito cando chegou de Uruguay a curmá Pampanita cun violino no medio baúl. Con ela Pura –como se seus pais lle escollesen o nome para a música pía- descubriu outro canto. Pampanita ensinoulle cancións mundanas e a rapaza comezou a mover as ás da súa voz por aires libres. Acompañada pola curmá, pediu un día permiso para ser cantante.

-Cantante xa o es –dixo seu pai, que súa nai non abriu a boca.

-Pero ella quiere cantar en Madrid, o en Montevideo… -terciou Pampanita.

Xa empezaban a tela por descarada e dubidaban que fose boa influencia para a moza.

-¿Onde? –preguntou o pai xa de mal xeino, quitando as gafas por se había que limpar a suor.

E Pampanita respondeu sen se alterar:

-Donde haya teatros y la gente la escuche y pueda aplaudirla… Además, se ganará la vida así. Yo lo hacía.

Súa nai caeu na cama, non sen ir contarlle ao cura a deshonra pola que estiveran a piques de pasar. Seu pai deixou claro que era unha muller honrada e non coma outras, mirando descaradamente para Pampanita, á que invitou a cambiarse á casa doutros parentes.

Aquel día a rapaza non quixo ir á novena. Co seu silencio, os autos litúrxicos perderon altura pero ninguén lle pediu que volvese cantar. E ela sentiu como tamén lle fraqueaban as alas e a sombra do silencio lle ía matando voz, ata a da fala.

Só a recuperaba, en chegando setembro, para saír á fiestra e preguntarlle ao vilafranquino que pasaba co carromato:

-¿Lleva pimientos, señor Guincho?

Ao que el contestaba, tratándoa como debe un vendedor

O queipo dos pementos

a gran unha dona:

-Cojonudos, señorita.

FESTA DA PILARICA

Hai hoxe moitos anos.

A nena acompañou ao papá a tocar o acordeón para que a Benemérita fixese a festa da Pilarica. O acordeón estaba mudo, pero os dedos do papá non esqueceran como facerlle soar coa alegría que el non tiña, que a casa non tiña. Porque había alguén tirado nunha cuneta e a ferida doía moi adentro e moito tempo.

A festa era nun café. A nena soña moitas noites con aquel café sen recordar o que. Aquela tarde impresionouna moito.

Un garda civil andaluz tróuxolle un bocadillo e a nena foi dándolle por ambas puntas ata que cansou de comer pan.

O garda volveu pasar e preguntoulle se non quería máis. Ela dixo que non. Ía retirarllo e deuse conta de que non chegara ao bisté, que era moi pequeno. Quitoulle un cacho de pan máis por cada punta e volveullo dar.

Daquela gustoulle e acabouno.

O papá tocaba pezas moi bonitas. Máis tarde sabería que eran tangos. Tangos con letra triste como estaba o papá cando viñeron chamalo e dixo que había que ir.

Cando volveron, deitárona. Tardou en durmir pensando que eran bonitos os tangos.

E era moi fea a tristeza.

Onírico