O PINTOR DAS MIRADAS

Como a mellor homenaxe que se lle pode facer a un artista que nos deixa é repasar a súa obra, exploro a plástica de Isaac Díaz Pardo e detéñome no que non coñecía. Debuxos, pinturas, serigrafías, cerámica… Unha das últimas creacións fíxoa para o número catro da Revista de Estudos Rosalianos –era membro ilustre da Fundación-, un deses grupos de xente de enormes ollos e sen idade. E púxolle a lenda: “Este grupo de xente olla un horizonte que está á esquerda porque Rosalía de Castro e o seu home xa tiñan chorado pola sorte da nosa terra. X. Alonso Montero, sen piedade dos meus anos, obrigoume a facer un debuxiño… ¡Eu que sei!”

Eses ollos que o gran artista Isaac Díaz Pardo deixou nas súas figuras son unha das características máis distintivas da súa arte. Ollos enormes, abertos ao mundo cara fóra pero tamén cara dentro, que son unha metáfora da capacidade que ten a persoa de captar a realidade, de deixar que a sorprenda, de a reelaborar, codificar, decodificar, criticar e mesmo sobrepoñérselle.

Con eses mesmos ollos abertos diante da súa grandeza foi como o viu a sociedade e, sobre todo, como o está a mirar cando xa pechou os seus para sempre e nos deixou unha valiosa obra material e inmaterial, persoal e colectiva, unha obra de gran valor e variedade feita ao servizo de Galicia e da cultura.

Isaac pasou a travesía dos seus moitos anos con ollos sorprendidos desde cedo polo asasinato de seu pai, de quen herdou as habelencias artísticas. Viu a través desta súa mirada a emigración e, sobre todo, o exilio dos nosos pensadores e creadores expulsados, de paso que servía de ponte creativa entre a Galicia transterrada e a Galicia territorial, e contribuía a darlle maior cohesión ao país que tando lle debe. O seu labor como empresario recuperou a vella fábrica de Sargadelos, promoveu a creación de novas formas e colocou a nosa cerámica no mundo. O seu traballo de editor permitiu que se divulgasen textos de grande interese (crónica, ensaio e incluso creación) que non terían cabida en edicións convencionais. Por estas angueiras, fixo a maior renuncia que un pintor pode ofrecer en servizo da sociedade: deixar a obra individual para desenvolver os proxectos colectivos que esa sociedade precisa.

A grande valía de Isaac contrastaba coa súa humildade, que ata aí foi exemplar. Grazas, Isaac, por todo o que nos legas.

CAPELA ARDENTE DE ISAAC DÍAZ PARDO NO MUSEO DO POBO GALEGO

CAPELA ARDENTE DE ISAAC DÍAZ PARDO NO MUSEO DO POBO GALEGO

A DÚBIDA

RIBEIRA DE SARTAXES

RIBEIRA DE SARTAXES

Hoxe escoitei o mar.

Non mo quixo dicir e sei que o sabe

pero o rumor do mar é silencioso

cando te sentas a indagar na beira

con ollos abisais de fondal peixe.

Non é a ambigüidade

un atributo propio das palabas,

que o mar di si e non en cada vaga

e os teus ollos navegan nas respostas

que a inmensidade azul de novo nega.

UNHA MAÑÁ DE REIS

RECORDOS DE INFANCIA

RECORDOS DE INFANCIA

O papá encargouse de que non creramos nos Reis.

As mañás dese día abriamos o paquete da madriña sabendo que era ela quen poñía os agasallos. E, ao mediodía, comiamos o cabo do chourizo que colgaba na vara polo que esperaramos varios días. Este era o regalo da casa e sabía como ningún.

Pero unha desas mañás apareceu a dona do bazar que vendía os xoguetes e tróuxolle a meu irmán un piano. Deixáranllo os Reises porque lle gustaba moito a música. Isto era certo e eu púxenme a chorar. Porque a min tamén me gustaba e a señora non sabía que onde hai dous nenos hai que levar dous regalos.

Estrando xa no final da choradura, entru o papá na cociña cunha carta. Tiña o meu nome no sobre, e mandouma abrir e ler.

Era dos Reis pedíndome desculpas por se esqueceren de min e rogándome que admitise un billete que deixaban dentro. Xa non lles daba tempo a comprar nada porque tiñan que se ir.

A letra era exactamente igual que a do papá, a da libreta das medidas dos clientes da xastrería. ¡Preciosa! E eu púxenme contenta de que escribise como os Magos.

O papá recoñeceu que se equivocara. Que os Reis existían e eran xustos. Se facían algo mal, ¡que axiña o amañaban! E díxolle á mamá que me acompañase a comprar cousas para min.

Volvemos para a casa cuns zapatóns, un libro de contos e un moedeiro de charol colorado para gardar a calderilla das voltas.

Aquela mañá crin nos Reis Magos.

CARTA SOLIDARIA ENVIADA A ISAAC DÍAZ PARDO NOS SEUS DÍAS DE DESGRAZA. SÍRVALLE DE HOMENAXE NO SEU PASAMENTO

Change Settings
Retrato de Antón Pulido

Isaac Díaz Pardo. Retrato de Antón Pulido

Benquerido artista comprometido, empresario exemplar, mecenas silencioso, membro egrexio dos Bos e Xenerosos, e entrañable amigo: Preside este lugar onde traballo unha serígrafía que Vde. titulou A conversa. ¿Lémbrase desta obra? Os bustos de tres persoas están a parolar poñendo eses ollos nos que a súa man aprendeu a bordar a expresividade como ningunha outra. O grupo é a representación máis xenuína da nosa xente de terra, da que fixo este país e está chamada a seguir facéndoo e mellorándoo pouco a pouco.

Xa que logo, sempre supuxen que esta conversa só podería versar sobre algo moi de noso, pero non me interesara ata o de agora por saber con precisión que dicían os tres personaxes cos que a súa arte nos agasallou. Leva Vde. feito tanto pola cultura material e espiritual de Galicia, deseñado tantas formas en tantas dimensións e intervindo tan frecuentemente no tecido emocional do país, que esta conversa asinada por Vde. entrou na nosa casa como outras cousas súas e lucíu sen máis a súa fermosura.

Abondaba con apreciar a composición na que sobrancea o azul dos nosos mar e bandeira, valorado por un chisco de amarelo, para saber que tiñamos entre nós a Díaz Pardo, que xa estaba nos pratos, na xerra e nas diversas figuras que adornan a casa.

Pero desde hai uns días, sei do que falan as tres bocas e o que escoitan as seis orellas, porque lles oio laiarse en conversa entrecruzada e intermitente, como se fose unha ledaíña a tres voces que, de cando en vez, me desacouga e entristece. Empeza o da esquerda. “Seica botaron fóra ao Isaac. Primeiro do Castro e despois de Sargadelos. E aínda o querían botar de máis sitios dos que todos sabíamos que eran del”. E a do medio dá unha resposta moi de noso que, non sendo resposta e indo ao trasmundo, dá conta da dimensión do seu abraio. “¡Iso ten que ser cousa do demo¡”. E despois dun pequeno caldeirón musical, intervén a da dereita, como á marxe. “Disque porque é un empresario que non cavila só nos cartos. E que fixo moitas cousas polo país”.

Eles denuncian a súa triste situación á maneira da nosa xente: sacudidos pola incredulidade e resignados ao infortunio. E así llo quero comunicar eu nesta carta, agradecéndolle esa enerxía de que está a facer gala e pedíndolle que non se rinda, porque Galicia segue a necesitalo de verdade.

COUTAR O ANO

TERRAS DOS ANCARES

TERRAS DOS ANCARES

Había nas terras de Becerreá un xeito de despedir o ano do que eu tiven coñecemento na infancia a través dalgunha simulación –xa moi lonxe da seriedade daquel vello ritual cargado de significados– que ás veces facía meu pai para reproducir o que aínda sucedía nunha casa do barrio de Letrún cada final de ano aló polo primeiro cuarto do século pasado.

O señor Alexandro, un viúvo que tiña moitos fillos e fillas, organizaba tras da cea frugal do derradeiro día de decembro unha cerimonia dialogada a carón das táboas que tabicaban a parede do cuarto principal da súa casa. Tan importante cerimonia debía coincidir co cambio exacto de ano, o que non resultaba nada doado. Pola dificultade de precisar a cronometría naquela época –a medición do tempo non só carecía da exactitude que hoxe lle presta a elegancia do cuarzo, senón que se baseaba na presencia de luces, de sombras e de estrelas que ás veces nin se podían alusgar— todo aquel ritual tiña que durar bastante para que, en todo caso, quedase garantizada a coincidencia con ese intre no que se saúdan e despiden o anos novo e vello. Só así surtiría o seu benéfico efecto.

Colocado el dun lado do tabique e a prole do outro, o señor Alexandro constituíase en sacerdote conductor dunha ledaíña á que cumpría responder cunha seriedade da que a rapazada era bastante incapaz. Daquela, raro era que non houbese que interromper e volver atrás a execución da crenza ancestral que acabou arrasada por un vulgar engulido de doce uvas a toda présa e dirixido a distancia.

Como elemento auxiliar estaba a cota dunha ferramenta, case sempre a dun machado, para golpear nas táboas de castiñeiro antes de cada invocación. Tras cada golpe, o acto liberador da palabra máxica que comenzaba cun “vou coutar o ano”, ó que debía responder o coro “vai coutar o ano”. Despois viña o recordo de todos os males posibles que, sen dúbiba, terían acontecido con frecuencia a través dos trescentos e pico de días promovidos, daquela coma hoxe, pola mala xente. “Couto ós ladrós”. “Couta os ladrós”. “Couto ós estafadores”. “Couta ós estafadores”.

Non era doado. Nada levaba escrito, pero tampouco nada malo debía ser esquencido para que non se coase, envolto no imperdoable silencio, por esa regandixa imperceptible que se abría, e se abre, en cada cambio de futuro.