CALDO, PAN E COMPANGO

O caldo é o noso prato nacional. Foi esta auga a ferver á que se lle van amecendo cousas quen quitou a fame dos nosos antergos e quentou os seus fríos. Caldo pego, de castañas, de leite, de fréxoles, de porretos, de verzas, de repolo, de navizas ou de cimos, e algunha outra variedade que sen dúbida se me escapa, foron para moita xente comida de almorzo, xantar e cea. Aos de verdura de folla uníronse as fabas e as patacas como constitutivos fundamentais, e o unto como sabor máis característico. “O caldo que non ten un pouco de

CALDO DE REPOLO

CALDO DE REPOLO

unto/ non está no seu punto”. Este acabou sendo o caldo clásico ao que presta sustancia e graxa a carne que coce con el, fundamentalmente de porco, pero tamén de becerro e galiña. Un caldo ben sazonado agradece tamén o seu chourizo e para os máis amantes de sabores ensunllosos, un óso de cana de vacún ou de xamón.

O caldo é un prato dieteticamente completo, aínda que adoita estar sobrepasado da graxa saturada desprendida das súas carnes, entre as que parece imprescincible o touciño entrefebrado que hoxe chaman beicon ata os que toda a vida lle deron o seu verdadeiro nome. Por iso, non está demais controlarlle a graxa destonándoo un pouco ao final e, se fose necesario, corrixindo a súa falta cunha pequena cantidade de aceite de oliva moi suave para que non altere o sabor. En moitos lugares de Galicia, as carnes que acompañas o caldo son consideradas “cocido”, pero permítanme que eu reserve ese nome para o prato suculento e escorrido que vai acompañado de garabanzos e hoxe constitúe un prato único e deixa o seu líquido para unha sopa de pasta ou de pan. Sexa como fose, é un prato moi estimado pola xente maior dada a facilidade para a súa inxesta, polo ben que asenta o corpo entrado en anos e non poucas veces por establecer recordos co pasado.

Este prato de noso foi adaptándose, xa que logo, á innovación, pero hoxe non é moi doado xa reconvertelo. Segundo o meu gusto, o puré solto coa súa base que algúns afamados restaurantes presentan envasado nos entrantes non pasa dun xogo culinario. Pero onde si podemos facer aínda innovacións é no compango, o que se come co pan despois do caldo, é dicir, ese segundo prato que de xeito natural o complementa.

PEMENTOS MORRÓNS CONFITADOS

PEMENTOS MORRÓNS CONFITADOS

Veño de comprobar canto agrada os sentidos esa carne presentada de forma estética e acompañada doutros vexetais que vaian máis alá dunha ensalada e que fagan bo casoiro con toda a variedade. O experimento consistiu en confitar pementos morróns en aceite de oliva co seu correspondente allo e cullerada de azúcar, ata que empezaron a se caramelizar. Sobre esta base, as carnes partidas e colocadas con algo de xeito. O resultado mereceu un aplauso xeneroso dos comensais. Para a cociñeira, foi un pracer atopar ese segundo prato que segue a un caldo normal pero vale para un lucimento.

Advertisements

CONSUMOGUSTOS

PRODUTOS GALEGOS

PRODUTOS GALEGOS

Pouco antes de morrer, D. Álvaro Cunqueiro desexáballe á lingua de Galicia mil primaveras máis. No mesmo discurso tamén deixou dito: “Louvado sexa Deus tamén por terme dado o don da fala nosa, por terme ensinado a dicir ‘rula’ e ‘abidueira’ e ‘dorna’ e ‘ponte’ e ‘fonte’, e entón eu,sabendo estas palabras, era verdadeiramente dono da rula e da abidueira e da dorna e da ponte e da fonte”. Evidentemente, os nomes das cousas son os que lles puxo o pobo. E en Galicia o mel chámase mel, o leite chámase leite e o viño chámase viño, igual que o toxo se chama toxo e a xesta se chama xesta.

Cando estudei o pensamento de Francis Bacon, estaba lonxe de saber que se apelidaba Touciño e tampouco sabía que Elisabeth Tylor que se apelidaba Xastre. Non era necesario, porque se apelidaban así e abondaba. Estas palabras teñen a orixe na lingua dun pobo e os nosos propios están tan lexicalizados que ás veces non nos damos conta do que significan.

Cando nos referimos aos alimentos é normal que lles deamos o seu nome, entendendo por normal “o que adoita facerse habitualmente”. O normal tamén é que os nosos produtos sexan preferidos aos que procedan de fóra. A recomendación de consumir o propio vai máis alá da economía: a terra dá as cousas axeitadas ao momento do consumo e ás necesidades dos seres vivos que habitan o territorio próximo.

Na nosa cultura, afeita secularmente á minusvaloración do idioma propio como lingua escrita, aínda non é o máis usual que os produtos aparezan etiquetados co seu nome, nin nos establecementos nin no proceso industrial, etiquetado. Si existe unha tendencia progresiva a que o empresariado máis innovador utilice as palabras galegas para mostrar produtos, porque a lingua está sendo asumida polas persoas máis dinámicas que estiman os valores culturais do seu país. Por iso, o pasado día dez, o Foro E. Peinador e a Irmandade Galega de Adegueiros presentaron na Casa da Cultura Galega de Vigo a campaña CONSUMOSGUSTOS ETIQUETADOS EN GALEGO, apoiada por diversas personalizades do sector da cultura que prestan a súa imaxe e o seu ánimo para que os nomes galegos figuren nas compras do Nadal premiando así as empresas que etiquetan en galego e dándolle un valor engadido a que se identifiquen co seu país. Porque en galego, o noso sabe mellor.

OS ESPAZOS DA LINGUA

RÍA DE AROUSA COA ILLA AO FONDO

RÍA DE AROUSA COA ILLA AO FONDO

Unha das miñas amigas de internet descubriu a cultura galega a partir da portuguesa. Hoxe está entusiasmada con este xeito particular de ver a vida e mesmo tén unha “pantalla” do entroido ourensán na súa web. Tocante á lingua, manexa a escrita e pode ler a nosa literatura, desde a versión grafada das lendas populares ata a poesía actual. De cando en vez teño que lle explicar algunha palabriña ou algún xiro, que tamén tería que lles aclarar a moita xente de aquí que xa empeza a descoñecer os contextos. Xa que logo, resulta admirable o dominio que adquiriu Aki dun idioma que lle queda tan lonxe na xeografía e na experiencia.

Agora ten moitas ganas de coñecer o chan no que se asenta esta cultura, para escoitar aos falantes, oír a gaita en directo e probar “in situ” esa cociña galega que anda a catar nos establecementos de Tokio, onde a sorprende a empanada de bacallau e o viño do ribeiro. E, no que eu podo, descúbrolle as imaxes na distancia, coma tal as rías. Por iso buscou similitudes nas costas niponas e anda polo nordeste do seu país para ver Matsushima, unha das paisaxes máis bonitas do sol nacente. Así, sen abandonar aquela terra, pode facerse a idea do que atopará aquí cando teña un oco para vir a uns cursos de verán.

Agrádame comprobar por esta amiga, bibliotecaria infantil, que a lingua da vella Fisterra pode ter un espazo vital tan afastado do que lle é propio. Ben sei que isto non lle amaña os problemas de transmisión familiar nin lle garante a supervivencia, porque o espazo no que un idioma gaña o futuro é o da súa paisanía natural. Pero feitos coma este teñen o valor de instalar as nosas palabras noutro espazo e de lles adxudicar o papel de símbolo cultural de todo un pobo.


 

O SOUTO E A ESPERANZA/ EL SOTO Y LA ESPERANZA

SOUTO DO CANGREXEIRO

SOUTO DO CANGREXEIRO

O souto agarda baixo sol ou chuvia,

espíndose tras dúas estacións,

deixa caer as follas riba do esterco fúnxico

que florece na terra

e as danzas polonesas de Chopin

que o silencio executa no teclado

disposto polo aire

fan desa follagada

o baile de salón.

 

O souto é o salón que cobre a nube

protexéndoo da chuvia

se o vento é favorable

ou o sitio onde chove en dúas farvenzas…

e os espellos da auga que se estanca

na cunca remolida das súas follas

róuballe a luz ao día para o pintor que soña

escalas de amarelo,

para o poeta que acha

metáforas de vida en cada outono.

 

Íspese a psique do seu ruido íntimo

e sacódense os pés do póo do asfalto

coas follas voandeiras

que saen desde o souto a recibirnos

e a marcar o carreiro

dese encontro profundo no que o tempo

se amosa iridiscente nos seus cambios.

 

E as idades están todas no souto.

A infancia

xogando á escondedela cos ananos.

A adolescencia

movéndose en glisando como a cobra.

A xuventude

aprofundando amores recén nados.

A madurez

movendo nos recordos desgranados.

A ancianidade

intentado guiar as emocións.

 

Pero non está a morte.

Porque o souto

é sempre a alegoría do regreso

do canto dos paxaros.

 

O Cangrexeiro,  06-12-12

Versión de la autora en lengua castellana

 

El soto aguarda bajo sol o lluvia,

se desnuda despacio tras de dos estaciones,

deja caer sus hojas sobre el estiércol fúngico

que florece en la tierra

y las danzas polonesas de Chopin

que el silencio ejecuta en el teclado

dispuesto por el aire

hacen de la hojarrasca

su baile de salón.

 

El soto es el salón donde la nube

proteje de la lluvia

si el viento es favorable

o el lugar donde llueve en dos cascadas

y el espejo del agua que se estanca

en el cuenco acolchado de las hojas

roba la luz del día para el pintor que sueña

escalas de amarillo

o el poeta que busca

metáforas de vida en cada otoño.

 

Se despoja la psique de su ruído íntimo

y los pies se sacuden el asfalto

con hojas volanderas

que salen desde el soto a recibirnos

y a marcarnos la senda

del encuentro profundo donde el tiempo

se muestra iridiscente en sus vaivenes.

 

Y todas las edades en el soto.

La infancia

jugando al escondite con los gnomos.

La adolescencia

moviéndose en glisando cual serpiente.

La juventud

profundizando amores ya nacidos.

La madurez

moviendo los recuerdos desgranados.

La ancianidad

intentando guiar las emociones.

 

Pero no está la muerte.

Porque el soto

es siempre alegoría del regreso

del canto de los pájaros.

 

 

DESMONTANDO O BELÉN

XARDÓN NAVIDEÑO

XARDÓN NAVIDEÑO

Unha das tarefas traballosas que chegan con decembro é montar o belén. Sacar as caixas nas que se gardou, apañar elementos da natureza –mofo, pallas, cascas, arboriñas- e pórse á obra coa inxenuidade da infancia. Somos herdeiros dunha vella tradición que vai máis alá da simboloxía relixiosa. O belén é unha invención mediterránea que se adaptou ás características lugareñas: río con lavandeiras, neve no curuto dos montes, castelo de Herodes entre o verde e o deserto que cruzan tres Reis, un deles negro para incluír tardiamente outras etnias. O que nunca se meteu foi unha Maga entre os dignatarios. E tamén animaliños domésticos: vacas,  ovellas, coellos porquiños e dous con protagonismo no pendello: boi e mula. Estes dous animaliños foron incorporados ao folclore musical e aparecen en panxoliñas ou vilancicos.

Cando chegou do norte outra celebración máis naturista, simbolizada nunha árbore conífera iluminada, a competencia resolveuse coa integración e non poucas veces ambos símbolos coincidentes co solsticio de inverno pasaron a se complementaren sen problemas. A penúltima irrupción foi Papá Noël, que se fixo máis comercial e obriga ás familias a facer agasallos dúas veces en só quince días. Porque o Nadal é, ante todo gasto e a poder ser, abundancia, golosume e diversión de sociedade consumista, o que veu desvirtuar o sentido inicial dunha celebración relacionada coa terra á que se lle sumou despois o sentido relixioso.

Pero a sociedade consumista está inmersa na crise que fixo estragos en moitos dos seus membros polos recortes económicos, parcial ou totalmente. Hogano, os funcionarios non terán paga extra e moitas familias pouco poderán levar á boca a noite na que parece que todos temos decretado ser felices. E a crise, dalgún xeito, chega ao belén polas elucubracións do Papa en tempos de crise. Segundo o pontífice, o belén debe ser retocado. En primeiro lugar, fóra boi e mula, que os máis ortodoxos deixarán entre as embalaxes ou se desfaran deles. E os Reis non viñan de oriente ataviados con luxo asiático e guiados por unha estrela nova, senón de onde hoxe está Andalucía, un crebadoiro de cabeza para atinar como vestilos e ver se debe ou non seguir o negro. Unha saída dáa o cura de Cambás: precintou o belén porque o Meniño nestes tempos sería un desafiuzado. ¡Manaia el que ben pensa!