BATER COA REALIDADE

CARTA ONÍRICA

CARTA ONÍRICA

Provista do Registro escolar, libro obrigatorio de matrícula e asistencia; folios, sobres e selos; pouca roupa e algo de comida -moi pouca, porque se estropeaba- Villar regresou para facerse cargo da escola. O coche de liña da media mañá deixouna en San Martín da Ribeira. Desde alí tiña que subir a pé uns dez quilómetros por estradiña sen tráfico ata Quindous -841m. de altitude- pasando por Balgos e Sabadelle. De Quindous saía un camiño de carro, tres quilómetros máis, serpeando en baixa e sobe para vadear o cambio de montaña.

Fixo correr a voz de que chegara e ao día seguinte atopouse cun alumnado numeroso. A escolarización obrigatoria era de seis a doce anos e as nenas e nenos que se sentaron eran xa trinta. Pero había nais con criaturas de cinco e outras coas de trece e catorce, pedíndolle se as admitía, pois só levaban dous anos escolarizados, sacadas as clases do mestre de ferrado. E así daban un número subido de corenta, que eran os pupitres que a veciñanza fabricara, porque tampouco lles chegara mobiliario.

Cando os tivo sentados, púxose tras da súa mesa e, en pouco máis do tempo que dura un relustro e o seu trono, viu pasar entre ela e aquelas caras asustadas detrás dos pupitres de castiñeiro escurecido os tres anos da súa presunta formación. Os días dedicados ás disquisicións etimolóxicas da palabra educación: educere “’sacar, extraer” o que hai dentro do educando ou educare ‘”formar, instruír” desde fuera. A descomposición conceptual da vella definición tomista: “conducción e promoción da prole ao estado perfecto do home que, en canto home, é o estado de virtude”. E a gran síntese final que acababa explicando perfectamente o sustento da súa profesión, a pedra angular da acción nunha aula como aquela: Pedagoxía é a ciencia da arte de educar.

Pasou a man pola fronte espantando a ridícula visión, que lle acabaría provocando unha gargallada se durase un pouco máis, e empezou por matriculalos seguindo a orde alfabética naquel compañeiro do curso que permanecería alí, tratando de lles ir aprendendo os nomes cando apuntaba.

E téndoos tan cerca a un por un alí na mesa para lles preguntar, volveulle aos ollos a visión dos tres meses de prácticas inútiles nunha graduada anexa con nenas urbanas todas do mesmo curso e ela tecendo ao seu lado o traxe da boneca…

Oxada outravolta aquela perturbadora visión, fixo os grupos que lle pareceron máis homoxéneos e púxoos a traballar ou nunhas contas, ou nunhas lecturas, e tamén algo no mapa que había na parede. Os máis pequechos chamounos á súa mesa para falaren, pois pareceulle que estaban, máis que tímidos, asustados.

Cunha situación semellante soña agora por veces, de xeito angustioso, aos 12 anos da súa xubilación. Vólvena por un erro á escola rural e non sabe como distribuír as materias, como traballar con todos, como organizar un programa equilibrado… E esperta sen podela resolver.

Pero daquela, coa inocencia de quen empeza con ilusión un camiño, o único que sentiu foi que pousara os pés na terra. Que batera, por fin, coa realidade.

Advertisements

TRES TÍTULOS NUN MES

FOTO DE CARNÉ ENTREGADA Á ADMINISTRACIÓN EN 1960

FOTO DE CARNÉ ENTREGADA Á ADMINISTRACIÓN EN 1960

Setembro de 1960, xusto sete anos despois de que Villar rogara na casa que a mandasen estudar, chegou tan cargado de ilusións como unha mañá de Reises. Sabía que ía descubrir moitas cousas en pouco tempo. E así foi.

Primeiro, foi facer o depósito do título, a derradeira xestión na Escuela Normal de Magisterio. Alí déronlle un resgardo que garantía que era MAESTRA DE PRIMERA ENSEÑANZA, polo que podía aspirar a unha praza para desempeñar ese papel.

Despois descubriu a Delegación del Ministerio de Educación Nacional, á que había ir moitas veces, onde cubriu unha solicitude de praza como mestra interina. Xa a chamara unha propietaria no concello de Abadín para substitución, que gañaría menos e estaría en situación irregular contra o que estaba toda a familia. Era ben tolerado que unha mestra rural deixara alguén no posto, sobre todo se ese alguén lle gustaba máis á xente que a titular, como adoitaba acontecer. Pero axiña chegou por correo o aviso de que lle adxudicaran a escola rural de Vilaver de Cervantes, no corazón dos Ancares, terra que vía desde a fiestra da habitación, a que tiña pola noite a lúa máis bonita, o paraíso ao que quería volver desde a estancia de quince días cando cumprira os oito anos.

Foi tomar posesión a San Román, capitalidade do Concello, onde estaba a Junta Municipal de Educación Primaria. E déronlle outro título, o primeiro título administrativo con data da toma de posesión e onde se poñería tamén a do cese. Era o primeiro papel dun expediente profesional que estaría ao seu cargo e que precisaría amosar con frecuencia. De San Román volveu mestra interina. Subira o primeiro banzo da escaleira profesional e fixo á man a copia para presentala na Delegación. “Copia literal de un escrito.- Hay un sello en la parte superior derecha que dice: “Ayuntamiento de Cervantes” (…).- Firmado.- Ilegible.- Rubricado”. E foina entregar.

A terceira viaxe xa foi a Vilaver, a aldea costaneira, grande e fermosa, que estaba anotada na libreta das medidas da xastrería detrás do nome de moitos clientes. A escola era de nova creación, pero levaba dous anos funcionando. Ocupáraa outra moza do propio concello que pediu o traslado e estaba situada na primeira planta da Casa da Groba, que tamén lle dera acollida nun cuarto situado dentro da mesma planta, cunha porta que daba directamente á aula, como todo feito á medida

Como as mestras ían marcando estilo nas aldeas, o primeiro día Villar foi chamada “señorita”. E por señorita sen nome foi citada sempre en ausencia e en presencia, igual que lle chamaban á mestra anterior. Iso dáballe igual pero gustoulle que recoñecesen a seu pai como “o pai da señorita” non á señorita como “a filla do xastre Abelardo”.

Era o terceiro título. Xa era alguén. Nova, inxenua, inexperta, revestida coa carga dun manto profesional aínda de papel que lle pesaba moito nos ombreiros, volveu a casa buscar a primeira subsistencia.

Había que enfrontarse a unha realidade urxente e descoñecida.

ALFONSO BLANCO, VECIÑO NECESARIO

ALFONSO BLANCO TORRADO CON NO XANTAR DE HOMENAXE

ALFONSO BLANCO TORRADO CON NO XANTAR DE HOMENAXE

Con motivo do 25 aniversario do accidente marítimo do Casón na costa de Fisterra e do rechazo da vila de Guitiriz a que se levase a súa carga tóxica ao campamento militar de Parga, a veciñanza da vila chairega organizou un programa de actos conmemorativos. Pola mañá, na Casa Habanera, presentouse o documental “O paso do Casón por Guitiriz”, editado por Paco Ja, e unha reedición da revista “Xermolos”, da asociación cultural homónima, co título de “25 anos despois do Casón”. Ambos soportes recollen imaxes, textos e fotografías  con análises, críticas, crónicas e testemuñas de personas que viviron de cerca os acontecementos daquela resistencia pacífica. No acto houbo tamén a interpretación musical do dúo Mini e Mero.

A alma mater de Xermolos é o crego Alfonso Blanco Torrado, que fora portavoz naquela ocasión do pensamento dos veciños entre os que se creara conciencia colectiva de se opór a unha carretaxe de bidóns con substancias nocivas que se viu obrigada a virar cara á planta de Alúmina-Aluminio en Cervo. Por iso, dentro desta conmemoración, tivo lugar un xantar de confraternidade ao que asistiron unhas trescentas persoas –non daba para máis o local- que se converteu en homenaxe colectiva a este home bo e xeneroso que leva tantos anos traballando por aquela comarca.

Na sobremesa, Alfonso Blanco Torrado recibiu de mans do alcalde unha escultura acreditativa do título de “Veciño Necesario da nosa Comarca” e diversas personalidades do mundo da cultura tomaron a palabra para agradecer o traballo que ten desenvolto e axudado a manter no tempo iniciativas como o “Festival de Pardiñas” e a colaboración cos Concellos da Terra Chá e a Fundación Manuel María nunha acción cultural ampla e fecunda ao longo dos anos. Eis as palabras con que Marica Campo acabou o seu discurso: “Da estirpe dos imprescindibles es ti, Alfonso, que deixaches o mar pola Chaira. Mais aquí, en Guitiriz, agradecida, a Chaira faise océano e énchese de ondas para mover o barco de Xermolos.” Dixeron os mozos organizadores da homeaxe que a idea lles viñera doutra que lle fora ofrecida o pasado ano por Biblos-Pazos de Galicia co título de  “Colaborador Necesario coa Cultura”, que recoñecía así o seu traballo de base durante décadas tanto no campo social como no cultural, desenvolvido moi especialmente en Guitiriz.

 

 

PETITE FLEUR

NA ROMARÍA DE SANTA ISABEL, OUTEIRO DE REI

NA ROMARÍA DE SANTA ISABEL, OUTEIRO DE REI

Franco e os seus secuaces puxeran a parir as mulleres. A sagrada misión, que as pechaba no fogar, completábase coa das conxéneres obrigadas a facer o Servicio Social de la Mujer, un instrumento de captación ideolóxica dependente da Sección Feminina e copiado da Alemania nazi. E con el topou Villar o verán de 1960, acabado Maxisterio e cunhas oposición convocadas ás que non puido concorrer por non se ter empregado no deber cívico de entrega ao próximo, obrigatorio para acceder ao funcionariado, entrar no mundo laboral ou simplemente obter o permiso de conducir.

Ás aspirantes a mestras, convalidábaselles automáticamente o período de formación relixiosa, política e moral polo curriculum e a súa prestación duraba dous meses facendo cestiñas de paxeis para recén nacidos. Así que Villar pasou aquel verán en Lugo, compaxinando as obrigas patrias cunha vella aspiración de súa  nai: aprender mecanografía.

Entrou unha mañá no taller da chamada Rúa da Estación e puxérona a calcertar xibóns de cores pastel para bebés. Cando se deron conta do ritmo que lle metía á espeta, as mandos puxérona a calcetar para elas rebecas e xersés. Así que foi doado cumprir a misión altruísta cun traballo que lle gustaba facer.

Polas tardes, foi tres horas semanais a unha clase particular de mecanografía en Bispo Aguirre. Esquerda: asdfg. Dereita: ñlkjh. No medio, barra de espazo co polgar, alternando as mans. Como non tiña máquina nin posibilidade de a mercar, fixo un teclado de cartón e ía practicando riba das mesas, no cu das sillas ou deitada na cama. Subindo e baixando de teclado, buscando palabras segundo as letras automatizadas e facendo autoditados, colleu axiña velocidade. Cando acabou as clases posuía as pulsacións que se esixían a unha profesional. Súa nai púxose moi contenta. Ela aínda non sabía o moito que desa habelencia se había valer na vida.

Nas tardes libres, ía con algunha amiga ás festas de verán dos arredores de Lugo, desde A Chanca a Montirón. Como de pequenas, comían rocas de azúcar e divertíanse a risa limpa. Pero agora, gustáballes bailar con algún mozo guapo. A canción que tocaban as orquestas era “Pequeña flor”, da que sabían algunha estrofa da clase de francés, máis bonita que a versión en castelán.

Si les fleurs
Qui bordent les chemins
Se fanaient toutes demain
Je garderais au coeur

Celle qui
S’allumait dans tes yeux
Lorsque je t’aimais tant
Au pays merveilleux
De nos seize printemps.
Petite fleur d’amour
Tu fleuriras toujours
Pour moi

(Se as flores que bordean os camiños se cortasen todas mañá, eu gardaría no corazón a que se encendía nos teus ollos cando te amaba tanto no país marabilloso das nosas dezaseis primaveras. Pequena flor de amor, florecerás sempre para min)

Villar xa non tiña dezaseis anos. Cumpriría os 20 en setembro, pero vivía en serena primavera, como o amor da canción, e aínda tardaría en chegar ao país emocional do vals e a rosa.

Pero en outubro incorporouse xa, como mestra interina, a unha escola dos Ancares.

O CABODANO DE ISAAC

TUMBA DE ISAAC EN BOISACA

TUMBA DE ISAAC EN BOISACA

A véspera de Reis cumpriuse o primeiro cabodano do pasamento do benquerido Isaac Díaz Pardo, home de ben, aprezado polo país que tanto lle debe, pois foi un polifacético artista e empresario que serviu a Galicia con xenerosidade.

Isaac Díaz Pardo está enterrado nun recanto singular, á entrada do cemiterio de Boisaca (Santiago de Compostela), un campiño que acolle a outros dous ilustres galegos, Ramón María del Valle-Inclán e Antonio Fraguas. Cabo das humildes sepulturas que gardan cadansúa singularidade creativa xuntáronse uns dous centos de persoas convocadas pola “Academia Real Isaac Díaz Pardo” (en proceso constituínte) para lle facer homenaxe cívica a quen foi a alma de Sargadelos e lle ofrecer tamén un agasallo que o amigo Lorenzo Varela lles deixou prometido aos “compañeiros da miña xeración mortos ou asesinados” nun poema escrito en 1954. “Quedei eiquí, lonxe das vosas sombras./ E gardo, coma un morto,/ no centro do silencio, da sede, da agonía,/ o día que vos poda levar á sepultura/ unha cesta de pombas e mazás”.

O acto literario-musical estivo coordinado polo que fora colaborador de Isaac, Xosé Ramón Fandiño. Nel fixeron uso da palabra oradores, poetas e rapsodas. Soaron alí poemas propios feitos ad hoc para ofrecer a Isaac Díaz Pardo, palabras de Antonio Machado dedicadas a Lorca e de Miguel Hernández, como agasallo extensivo aos fusilados na tristísima época na que Camilo Díaz Baliño, pai do homenaxeado, tamén o foi. Interviñeron así mesmo varios músicos con temas seleccionados en función das experiencias biográficas de Díaz Pardo. E detrás disto, riba da lápida cuberta de rosas e camelias, dúas rapaciñas fixeron a ofrenda da cesta das mazás e soltaron as dúas pombas. Antonio Fraguas e Valle-Inclán recibiron tamén parte das mazás compartindo así esta ofrenda.

É de agradecer ao grupo de persoas que andan a compoñer a “Academia Real Isaac Díaz Pardo” que o seu labor se iniciase coa organización deste acto tan entrañable a un home que recibiu moitas homenaxes nos últimos anos da súa vida e que segue merecendo moitos máis. E sobre todo é de louvar o gran labor que pretende levar a cabo, segundo anunciou o portavoz da mesma, o académico e escritor Xesús Alonso Montero. Cómpre para ben de Galicia estudar e difundir o material gráfico e textual do noso grande e meritorio creador.