MERLO, MELRO, MIRLO

AMOREANDO SABERES

AMOREANDO SABERES

Sabedora de que aquela xuventude non recibira ensino institucional, andaba eu cavilando en darlle dúas horas de clase polo inverno, ao acabar a miña xornada de traballo. Pero antes de eu propór a miña idea, xa veu solicitarmo unha representación de pais.

O maior problema era a falta de luz. Coas candilexas e as velas sería imposible. Catar se o amañabamos con carburo, que suplía bastante ben a luminosidade eléctrica e non era moi caro. As familias tiñan candil, para unha ocasión, e con dous ou tres abondaban para a aula. Eu non lles cobraría e o carburo pagaríano a escote. E así quedamos.

Ao día seguinte xuntáronse  ás seis da tarde uns vinte mozos e dez alumnos dos meirandes para reforzo, que boa falta facía. Para esta clase non era necesario o Caderno da Lección Diaria que levaba escrupulosamente por se viña a Inspección ou a Sección Feminina. Para elas, e como lección ocasional, tiña eu bordado o tema de Santa Teresa de Jesús (15 de outubro). As leccións comezaban todas cos obxectivos invariables de “desarrollo del espíritu de observación, atención, etc”, tratasen do que tratasen. Era o que me ensinaran a facer e eu conformábame con iso. Pero nesta clase non era necesario darlle conta a ninguén. Eramos libres para ensinar e aprender. Os alumnos pedíanme o que máis crían necesitar. Uns, ler e escribir. Outros, as catro regras. E isto eu completábao co que vía que máis precisaban, xeralmente das dúas cousas.

O carburo metíanos de cando en vez un fogonazo. A cambio dábanos luz e un arecendo a excepción que facía aquelas clases atractivas para todos. Sen eu pretendelo, tal traballo íame dando nunha perspectiva da educación. Dous anos máis tarde (1962), Paulo Freire, desde o Departamento de Extensión Cultural da Universidade de Recife, tería a oportunidade de aplicar as súas teorías alfabetizando 300 traballadores de plantíos de cana de azúcar en só 45 días. Eu tardaría oito anos en coñecer aquela pedagoxía liberadora, pero xa estaba comprobando que resultaba útil ensinarlles aos adultos o que lles interesaba conquistar para desenvolveren a súa vida e que este traballo había que facelo sobre a súa realidade.

Levabamos quince días neste labor cando apareceron uns serrantinos portugueses para preparar a madeira dunha obra. Traían de axudantes a tres familiares de entre 12 e 16 anos que quixeron sumarse a aquelas clases á carta, despois do duro traballo de tirar polo serrón. Eles querían aprender algo de contas e de xeometría. Por acordo dos compañeiros, admitímolos sen gastos de carburo. Eran moi traballadores e comunicativos, e fixeron moi boas relacións na aula.

Penso agora en que lingua faciamos a experiencia. Canta aprendizaxe eu adquirira nas clases e nos libros estaba en castelán. Non sabía escribir en galego nin o consideraba lingua para a aula ata doce anos despois. Pero era a miña lingua e cos meus paisanos non se me ocorrería falar doutra maneira. As clases regradas impartíaas en castelán, contra toda lóxica, pero así estaba mandado e mesmo ben comprendido. Pero hai un detalle daquel traballo singular no que aínda non reparara. Os rapaces lusos que nos acompañaron quince días estaban sempre a teimar en que non falabamos ben, que non se dicía merlo, senón melro. Xa que logo, saía o tema na  aula onde a perversa lóxica mandaría dicir mirlo.

E estou convencida de que naquela clase, agás na lectura dos textos que iamos tendo á man e na escrita regrada de ditados, cartas, ou documentos, o galego era a lingua que falabamos todos con normalidade, a lingua materna da que tan cerca se sentían os nosos tres visitantes.

 

 

Advertisements