MERLO, MELRO, MIRLO

AMOREANDO SABERES

AMOREANDO SABERES

Sabedora de que aquela xuventude non recibira ensino institucional, andaba eu cavilando en darlle dúas horas de clase polo inverno, ao acabar a miña xornada de traballo. Pero antes de eu propór a miña idea, xa veu solicitarmo unha representación de pais.

O maior problema era a falta de luz. Coas candilexas e as velas sería imposible. Catar se o amañabamos con carburo, que suplía bastante ben a luminosidade eléctrica e non era moi caro. As familias tiñan candil, para unha ocasión, e con dous ou tres abondaban para a aula. Eu non lles cobraría e o carburo pagaríano a escote. E así quedamos.

Ao día seguinte xuntáronse  ás seis da tarde uns vinte mozos e dez alumnos dos meirandes para reforzo, que boa falta facía. Para esta clase non era necesario o Caderno da Lección Diaria que levaba escrupulosamente por se viña a Inspección ou a Sección Feminina. Para elas, e como lección ocasional, tiña eu bordado o tema de Santa Teresa de Jesús (15 de outubro). As leccións comezaban todas cos obxectivos invariables de “desarrollo del espíritu de observación, atención, etc”, tratasen do que tratasen. Era o que me ensinaran a facer e eu conformábame con iso. Pero nesta clase non era necesario darlle conta a ninguén. Eramos libres para ensinar e aprender. Os alumnos pedíanme o que máis crían necesitar. Uns, ler e escribir. Outros, as catro regras. E isto eu completábao co que vía que máis precisaban, xeralmente das dúas cousas.

O carburo metíanos de cando en vez un fogonazo. A cambio dábanos luz e un arecendo a excepción que facía aquelas clases atractivas para todos. Sen eu pretendelo, tal traballo íame dando nunha perspectiva da educación. Dous anos máis tarde (1962), Paulo Freire, desde o Departamento de Extensión Cultural da Universidade de Recife, tería a oportunidade de aplicar as súas teorías alfabetizando 300 traballadores de plantíos de cana de azúcar en só 45 días. Eu tardaría oito anos en coñecer aquela pedagoxía liberadora, pero xa estaba comprobando que resultaba útil ensinarlles aos adultos o que lles interesaba conquistar para desenvolveren a súa vida e que este traballo había que facelo sobre a súa realidade.

Levabamos quince días neste labor cando apareceron uns serrantinos portugueses para preparar a madeira dunha obra. Traían de axudantes a tres familiares de entre 12 e 16 anos que quixeron sumarse a aquelas clases á carta, despois do duro traballo de tirar polo serrón. Eles querían aprender algo de contas e de xeometría. Por acordo dos compañeiros, admitímolos sen gastos de carburo. Eran moi traballadores e comunicativos, e fixeron moi boas relacións na aula.

Penso agora en que lingua faciamos a experiencia. Canta aprendizaxe eu adquirira nas clases e nos libros estaba en castelán. Non sabía escribir en galego nin o consideraba lingua para a aula ata doce anos despois. Pero era a miña lingua e cos meus paisanos non se me ocorrería falar doutra maneira. As clases regradas impartíaas en castelán, contra toda lóxica, pero así estaba mandado e mesmo ben comprendido. Pero hai un detalle daquel traballo singular no que aínda non reparara. Os rapaces lusos que nos acompañaron quince días estaban sempre a teimar en que non falabamos ben, que non se dicía merlo, senón melro. Xa que logo, saía o tema na  aula onde a perversa lóxica mandaría dicir mirlo.

E estou convencida de que naquela clase, agás na lectura dos textos que iamos tendo á man e na escrita regrada de ditados, cartas, ou documentos, o galego era a lingua que falabamos todos con normalidade, a lingua materna da que tan cerca se sentían os nosos tres visitantes.

 

 

O ENTROIDO VILOUTEGO

 

FORMAS E CORES

FORMAS E CORES

Un ano, polo Entroido, viñeron buscar o papá para facer o baile de Vilouta co seu acordeón, pois tiña sona de bo músico. O papá, con dous oficios, deixou a xastrería, que no inverno había pouco que coser, e levou con el a nena, subida de a cabalo.

Estiveron en Vilouta desde o domingo á mañá ata o martes case de noite e alí tivo que durmir co papá. Gustoulle, porque o papá quentáballe os pés. As dúas noites quedaron na mesma casa, pero polo día ían comer invitados polas outras: a de Bernabé, a de Vila, a de Filibreiro, a de Caloto, a de Cabana, a do Avogado… En todas as cociñas había lacón e botelo con cimos mouriscos e patacas. De postre, filloas negras tan ricas como as que facía a mamá.

As nenas meirandiñas andaron coidándoa os tres días. E preparárona para que non se asustase coas máscaras. Dixéronlle que dentro das máscaras sempre ía xente e que non lles había que ter medo. Eran moi raras pero non lle facían mal a ninguén.

Cando apareceron e se puxeron en rolda, a nena non pasou o medo que pasaba cos cabezudos do San Xoán. Aquelas máscaras collíana pola man e xogaban con ela, todo en silencio, porque non poden falar. Despois, cando o papá tocaba e se poñían a bailar, quedaba coas nenas outra vez mirando que bonita era aquela festa á que subían de Eixibrón, de Tortes, de Armesto, de Sancido e de Guilfrei.

O martes, antes de volver para a casa, tamén ela foi máscara, porque a vestiron as outras nenas, todas con roupas vellas e caretas de cartón. Así vestidas e caladas, andaron con dous cestos polas casas a ver se lles daban ovos e chourizos. Despois, todos foron máscaras nunha eira. Só o papá era xente tocando para aquel baile rechamante de cores.

Ela tamén quería estar co papá e foi cabo del nun momentiño en que descansaba. Pensou que a coñecería, pero non. ¡Que risa! Preguntáballe sen parar “quen es?”, “quen es?”. Ela non contestaba porque non podía, que estaba moi avisada. ¿E se o papá pensaba que se perdera e paraba de tocar para buscala e despois lle reñía? Pero el só lle atendía ao acordeón e veña tocar e tocar para que os outros bailasen.

É o primeiro Entroido que recorda a nena. E o máis bonito e rico de todos os que ían vir despois, ano tras ano.

 

CON MANS UNIDAS

POBREZA E FRAXILIDADE

POBREZA E FRAXILIDADE

“Non hai xustiza sen igualdade” é o lema da  “XXIV Campaña contra a Fame”,da ONG Mans Unidas, presentada o 28 de xaneiro. Rematará o próximo domingo e dentro dela hoxe é o “Día do xexún voluntario” coas “Ceas da fame” nalgunhas parroquias de Santiago e arredores.

É doado esquecer a pobreza dos verdadeiramente pobres cando os nosos medios económicos diminúen. Pero vivir una crise deberá servir para darnos conta de que hai millóns de habitantes no planeta en situación continuada de penuria, de violencia e ata das catástrofes naturais que afrontan sen protección persoal, da terra nin das humildes vivendas que os acochan. Por iso Mans Unidas traballa en varios países do terceiro mundo comprometida na loita contra a fame, a enfermidade, o subdesenvolvemento, a falta de instrucción e as causas que as producen para conseguir os Obxectivos do Milenio.

Hogano, a campaña está comprometida coas mulleres, pois a organización constata día a día que a pobreza e inexistencia de liberdades se ceban fundamentalmente nas mulleres de todas as idades. Elas son as protagonistas do comercio internacional de persoas e do analfabetismo. Son tamén as que sofren máis tipos de violencia e as máis apartadas dos sistemas bancarios, que subestiman a súa capacidade de pago. Isto que pasa no terceiro mundo, en menor medida, estámolo a comprobar na nosa propia sociedade cando pasa por baixóns económicos. As mulleres son sempre as máis prexudicadas pola crise, pois todos os poderes se ceban na condición feminina cando fan retroceder.

Os principais factores que xeran as desigualdades entre mulleres e homes maniféstanse na pobreza e na fame, no analfabetismo, na enfermidade e falta de atención na xestación e no parto, no abuso sexual e a trata de brancas, no matrimonio en minoría de idade, na dificultade para obter créditos, e no acceso ao traballo e as condicións laborais.

Consonte con esta situación anómala, Mans Unidas defende os dereitos fundamentais das mulleres, tanto nos seus proxectos como nas actividades de educación para o desenvolvemento. E prioriza para este ano 2013 traballar polo terceiro dos Obxectivos do Milenio (ODM), o que busca acadar a igualdade potenciando o seu acceso equitativo a todos os niveis do ensino e ao traballo, favorecendo o papel das mulleres na representación comunitaria e política.