PAN E COMPANGO EDUCATIVO

PAN DE CENTEO ANCARÉS

Coa tenacidade do tempo, foi pasando o trimestre das horas máis ocupadas. Entre a infancia e a mocidade, dúas modalidades ben diferentes de traballo, ía sementando o que sabía daquela. Para eles era moito, ben sei, e eu quería compartilo. A min quedábame tamén moito por aprender, da educación e da vida, se é que eses dous conceptos son separables para a humanidade. E alí foi onde adquirín aprendizaxes novas e valiosas.

Cara o final, empezaron a caer as primeiras falopas de neve. Alí aprendín a predicir a neve polo arrecendo do frío, que era moito, pero dos fornos que cocían mandábannos latas de brasas case a diario. Aquel pan, xa que logo, era unha dobre benzón. Por un lado traía o alimento e o seu sabor singular, que será sempre o pan que eu querería, e por outro a calor que nos permitía sentir os pés e as mans como propios.

Para facer o pan traballaba toda a familia. Os homes ían moer, traían a leña e roxaban o forno. As mulleres amasaban. Os nenos ían buscar o formento e devolvelo anovado. A cunca que porteaban era o último vestixio de propiedade comunal. Andaba dunha casa para outra recuberto do sal que se usaba na matanza e tapado cunha folla de verza. Facía unha delgada corteza amarelenta e  axiña ulía forte a acedo. En véndoos ir e vir coa cazola que gardaba o segredo que fai medrar a masa, gustábame pensar que eu tamén tiña algo de lévedo que lles faría ir medrando por dentro e que eles traspasarían á súa prole.

Unha mestra de aldea –posto reservado ás mulleres nas escolas unitarias- tamén era un ben comunal. Eu así o entendera sen o ter lido en ningures. A educación é un ben comunal que non está centralizada en nada nin en ninguén. Non se sabe de quen se aprende o que se aprende nin a quen lle debemos as nosas aprendizaxes nin a quen llas remitimos. O arrecendo dunha lileira ou dun bulbo primaveral que se atopa á beira dun camiño plántase na túa terra e acaba formateando a túa sensibilidade. O que ves, oes ou escoitas, pasa a formar parte de ti, a ser un elemento operativo. O que eu aprendín aquel inverno en contacto coa cultura rural tan ben conservada sei que marcou a miña vida para sempre, que me fixo máis humilde e máis humana, que me uniu cos antergos e co meu pobo.

Aquel pan de centeo, sacado ao monte coa aixada e o fouciño, era unha obra de arte. Por iso en cada casa sabía de súa maneira. Dependía de ser de un ou dous leldos. Pero tamén do xeito de amasalo e doutras variantes que pasaban desaparcibidas. Con aquel pan, cocíase tamén a bola sobada –sen lévedo e amasada en auga fría-, para comela de urxencia, e a empanada, que levaba touciño e chourizo, ademais de cebola e pementos se os había, cando era para diario. Leonor, a muller nova da casa onde vivía, botálle, polo tempo, follas de remolacha, que substituían as acelgas. Necesitaba comer verduras e buscara esa receita de empanada que nos gustaba a todos. Cada vez que nunha restauración moderna descubro espinacas entre masa, acórdome daquela precursora e sorrío con saudade.

Do mesmo xeito que eu era xenerosa, aquela xente érao aínda máis comigo e convidábame a comer a empanada cada vez que cocía, o que viña sendo moi frecuente. Iso permitíame visitar algunha palloza e coñecer modos de vida que parecían extintos. O gando sacaba a cabeza pola pexigueira para comer e o arrecendo a herba seca que mougaba no pesebre mentres comíamos nós era unha experiencia moi curiosa.

Alí coñecín a luz dos ganzos na casa e a das fachas por fóra para camiñar de noite. Pero nunca lles oín contos da Santa Compaña. Aquela xente que habitaba unha realidade dura, vivía na realidade. Sen ningún complexo diante de min, a diferente e máis afortunada, pero na realidade.

No primeiro trimestre tamén se comían corolos –castañas cocidas- con leite, que eu aprendín a valorar como alimento diario. E caldo no xantar, o delicioso caldo, inigualable, de verzas ou nabizas. Os repolos plantábanos, pero acaban no maseiro dos porcos porque non tiñan sona de verdura sa.

E así, cos domingos máis libres para calcetar e ler, foron chegando as vacacións. Ía estar fóra quince días. O camiño era moi duro, aínda que a ida se fixese case baixando todo o tempo. Eu estaba a gusto, pero tiña ganas de ver os meus e as miñas cousas, e de contar toda aquela experiencia profesional e persoal. Estaba segura de que na casa a entenderían no mesmo sentido que eu lle daba. Aínda así, a mamá dicía que miraba todas as mañás para o pico grande, baixo do que ela me sabía e facíao con tristeza. Meu irmán, que estudaba o primeiro curso de Maxisterio por libre, quería que lle axudase nalgunhas cousas. As festas de Nadal na miña casa eran entrañables, aínda que as pasabamos sós os catro, e xa me tardaba cantar acompañada doutras voces e escoitar o acordeón que tan habilmente tocaba o papá.

A mañá da marcha púxose a nevar. Como non podía levar peso amañei unha bolsa mínima e saín moi a tempo de coller en San Martín o coche das catro e pico. Os nenos viñéronme despedir e foron un pedazo comigo rindo e pisando a neve, que aumentou algo ata coroar Quindous. Daquela saíu o sol e o ceo estaba azul, fermosamente azul. A neve mantívose na chaira e, ao ir baixando xa abandonara a estradiña, aínda que quedaba nas xestas e nas árbores. Os tellados de Sabadelle e de Valgos tamén estaban cubertos.

A noite de antes, no transistor botaran Les enfants du Pirée. Toda aquela viaxe, canda o frío e o olor que solta a neve, acompañoume esa canción nos oídos. Faltaban corenta anos para que pisase Grecia, visitase o Pireo e atopase parecidos entre a Hélade e os meus montes e rías, que daquela eu tampouco coñecía. Pero ben sabía que deixaba en Vilaver, por quince días, os meus nenos do Pireo. E que aquel era un lugar do mundo onde se podía ser feliz con pouca cousa.

Advertisements

4 opinións sobre “PAN E COMPANGO EDUCATIVO

  1. Eran moi semellantes aqueles teus anos, Helena, nesa escola de Vilaver a aquela miña escolar do curso 62-63 en Cedeira preto de Ortigueira e moi axiña a segunda provisional e Ferreira de Arriba, desas de difícil desempeño, no concello de San Sadurniño. O soldo mensual daqueles de “pasar máis fame que un mestre de Escola”. Eran mil duascentas pesetas que non chegaban para pagar cama e comida. Aínda así recompensaban aquelos inxustos cartos polo agarimo dos pais e alumnos. Esa coceduras do pan, aquelas muiñadas, aquelos toxos que a brazo e peito había que cortar nos montes e traelos nos carros de vacas, aquelas amasaduras nas artesas con aqueles fermentos doutras coceduras, aqueles calores que pasaba o quentador do forno, … todos aqueles traballiños compensaban cando saía esa primeira torta da que ti falas para comela despois de uns quince días de pouco, duro e reseso pan. ¡ Qué dualidade tan paradóxica ! !Tantos traballiños duros, tan pouco y duro pan; pero cánta fartura e pan quente nunha taza de leite quente o dereito da vaquita, manxar de deuses. ! Sorte sí, coñecer e vivir aqueles tempos en contraposición cos de hoxe de tantas farturas e abundancias; mágoa que as xentes novas non se curtiran e souberan, a pesar dos cativos tempos de hoxe, para eles, aquelas experiencias e saberes.

    Gústame

    • Emocióname a túa nota, Eduardo. Tamén por como eramos nós faltos de moitos saberes e topando coa realidade. O meu soldo daquel ano non o recordo. O de dous anos máis tarde aínda eran 1.160’6o ptas. Efectivamente, non chegaba para unha pensión nun lugar onde houbera que pagala polo seu. Esa era tamén a nosa realidade. Non sei como alguén podía ser soberbio, que tamén os había. Unha aperta fraterna.

      Gústame

Os comentarios están pechados.