XXII PREMIOS IRMANDADE DO LIBRO

 

 

Galicia celebra hogano os 150 anos da aparición do libro fundador da nosa literatura contemporánea, Cantares gallegos (1863-2013) de Rosalía. O libro galego botou a andar coas limitacións de estar encrito nunha lingua na que non se escolarizaba a ninguén. E foi sorteando as grandes dificultades da escasez de autores, editores e lectores, e resistindo as adversas situacións políticas que pexaban a súa normalidade ata o recoñecemento oficial do idioma.

Hoxe Galicia ten no seu idioma toda clase de libros, a pesar de diminuír de forma drástica os investimentos os dous últimos anos e de soportar agora un IVE moi alto con relación aos países da contorna. Non andan ben as cousas para o libro, pero a Federación de Libreiros de Galicia afrontou, como fixo en tempos ben mellores, os XXII PREMIOS IRMANDADE DO LIBRO, dos que se fará entrega o próximo sábado en Monforte.

O colectivo dos libreiros creou estes galardóns no ano 1991 para recoñecer e premiar  o traballo de promoción e divulgación do libro, e da lectura en galego que desenvolven persoas, entidades e institucións da sociedade durante o ano anterior ao da convocatoria. Aténdese, polo tanto, aos diversos profesionais que traballan ao redor do libro: creadores, editores e mediadores que o achegan á sociedade desde as propias librerías, os centros do ensino e as distintas iniciativas que fomentan a lectura.

A pesar de non estaren dotados economicamente –agás os que se entregan nas modalidades de Centros de Ensino e Fomento da Lectura, que teñen unha dotación de 2.000 € en libros- son uns dos premios máis celebrados polos receptores e pola sociedade en xeral, como demostra a asistencia aos actos de entrega que se teñen celebrado en todas as nosas cidades e en moitas vilas de Galicia, nos que a sociedade se suma ao recoñecemento e homenaxe a todas as persoas, entidades e institucións que durante o ano rematado desenvolveron unha actividade salientable a prol do libro e da lectura en galego.

O símbolo do premio é unha figura de bronce, exclusiva para este acontecemento, realizada nos talleres de Xoán Piñeiro, en Goián. O autor da idea foi Ismael López Fernández, alumno da Escola de Artes Aplicadas e Oficios Artísticos “Ramón Falcón”, de Lugo, gañador dun concurso público convocado en toda Galicia pola Federación de Libreiros en 1991.

 

 

VOLVEDE AO PINDO, DEUSES

 


E por se acaso, ¡oh deuses!, esquecestes

ese intempo de brétemas que permitía un oco

para dialogaren oráculo e destino

enigmáticos xogos de palabras,

eis os mortais poetas gabanciosos dos tempos que xa foron

pedíndovos: “Volvede

habitar este Olimpo ao pé do gran Océano

que é de noso a montaña máis sagrada”.

 

Pero non só vos chama o son das nosas liras

e a ansiada voz que deica vós lanzamos,

que se ergue o mar disposto a recibirvos

con grilandas de escuma

baténdose en rochedos que vos agardan sempre

mudos e inconmobibles

como o tempo.

 

Necesitamos ter espazo e mito,

e crer invictos dogmas. A cometa

dos nosos soños quere

sobrevoar miserias

que naceron un día de nós propios.

 

Quizabes se vos vemos

arrastando as cadeas e as antorchas,

quizabes se sabemos que xa sodes

habitantes do monte que xa de vello andastes

superiores ao mundo e á conciencia

donos de inapelables decisións,

poidamos cantar odas

e rexeitar por sempre as elexías.

 

As nosas liras chámanvos

porque teñen as cordas desgastadas

de facer canto triste mirando a humanidade

que  sementa nos sucos da fronte dos ilotas

a ignominia da fame

e que mutila corpos e cidades

con armas programadas por humanos.

 

Cansamos de sentirnos

superiores e onfálicos

da Terra Prometida

a unha elite escolleita,

dona de privilexios e fartura,

por iso vos pedimos: “Volvede aos paradoxos

da irracionalidade máis prístina e telúrica,

volvede darlles rostro a tanta pedra informe

e facédenos crer que sodes vós,

os habitantes do sagrado monte,

quen decide fortunas e destinos”.


Na ría de Arousa, no outono do 2011

 

CANCIÓN REPUBLICANA APRENDIDA DE MEU PAI, ABELARDO VILLAR, CANDO ERA NENA

NESTE ENLACE ESTÁ COMPLETA GRAZAS Á ACHEGA DUN AMIGO

A cantarles vengo la última noticia

que del mundo entero la atención merece:

hoy la vieja España es republicana

y ya no es monarca don Alfonso XIII.

Que tras el gran triunfo de las elecciones

y por el camino de la acción civil

los respublicanos que ya eran legiones

tumbaron el trono el catorce de abril.

 

España, España,

tu valentía

la monarquía

ya destruyó.

España, España,

tu nueva historia

tendrá otra gloria

por tu valor.

 

Cuando la derrota ya era irremediable

cuentan que el monarca dijo a Romanones:

“La paz de la patria es indispensable.

Me voy al destierro con mis tradiciones”.

Y un tren expreso la reina Victoria

partió con sus hijos hacia la frontera

y por un suceso en la trayectoria

llegaron a Francia viajando en tercera.

 

España, España,…

(…)

 

De orixe mexicana, recordeina en Chantada o 16 de xullo de 2005 e alí a cantei petición do Prof.  Xesús Alonso Montero. Ten unha música preciosa.

ÓBITO DE DÚAS MULLERES

CARTEL DE "LA VIOLETERA"

CARTEL DE "LA VIOLETERA"

Morreron o mesmo día, octoxenarias, e foron singulares con xeitos ben diferentes de o seren. Sara Montiel e Margaret Tatcher abandonaron este mundo o pasado luns. Atrás deixan vidas que a bo seguro non se cruzaron, pero uniunas unha data de abril despois de seren contemporáneas 82 anos. E vou traelas xuntas, e por oposición, a este pequeno obituario.

Sara Montiel foi fermosísima. Lucíu un dos físicos máis atractivos do cine de todos os lugares e de todos os tempos. Segundo contaba, seducíu a grandes galáns da súa época relacionados coa profesión, como Marlon Brando ou James Dean, e tamén homes de ciencias e letras, como Severo Ochoa,  León Felipe ou Hemingway, aínda que é posible que neste apartado puxese máis fantasía, unha característica tamén da súa vida. Non quixo ter amo e non aceptou a decadencia do físico. Cara ao final, nalgúns momentos andou bastante desnortada. A última imaxe que vin dela foi hai uns días na televisión, enfadada poque alguén dicía que ía morrer. Contra tal vaticinio –que infortunadamente se cumpríu axiña- tirou da saia e ensinou as pernas como só ela sabía facelo. E certamente non tiñan relación co que se esperaría ver na súa idade.

Actriz de talento, cantadora de cuplés que volveu poñer de moda cancións de principios de século, sabía usar a voz. “Sara no vendía voz”-di o amigo Javier Villán- ofrecía sexo, sugerencia y susurros”. Nisto adiantouse ao seu tempo. Hoxe tampouco se vende voz. Pero Sara Montiel xa é un mito e abandonou a superficie terrenal cruzando varias rúas de Madrid. Na Gran Vía, ateigada de xente -algunha chorábaa-, os cines proxectaban as películas que a fixeron famosa e o público tarareaba os seus cuplés.

Margaret Thatcher acumulou poder, algo que ás mulleres lles é máis difícil que acumular beleza. Foi unha privilexiada que tivo a oportunidade de dirixir a política dun país europeo forte e desmostrando que se pode gobernar doutro xeito. Pero non foi así, senón que puxo man de ferro en corazón de ferro. Nun goberno feminino está a orixe dos males que sofren hoxe a maioría dos cidadáns da Europa pobre. Aumentou os conflitos cos diversos territorios, foi connivente con ditadores como Pinochet e levou ao seu país á guerra das Malvinas. Polo que se viu, non a chora o seu pobo nin o mundo. Será enterrada con honras militares, pero eu prefiro os cuplés.

PISA CON GARBO

SARA MONTIEL EN "EL ÚLTIMO CUPLÉ". Fonte Internet

SARA MONTIEL EN "EL ÚLTIMO CUPLÉ". Fonte Internet

Na miña segunda escola, parroquia de Quintá de Cancelada, tiven coñecemento da existencia de Trabado da Cortella, un herborista curandeiro ao que fun visitar unha tarde de xuño por curiosidade insá. Ensinoume os seus saquetos de materia prima e deume unha pequena charla sobre curacións esotéricas. Na miña inmadurez, non souben valorar os saberes daquel home extrafalario e non dei aguantado o tipo sen que me notase que, dalgún xeito, me estaba rindo del.

Daquela cabreouse, empezou a pechar os saquetos, mirou para min enfite e quixo chamarme orgullosa. Para iso desentoou todo canto se pode un pedazo do cuplé “El relicario”, que os transistores sementaran polas aldeas a raíz do éxito de “El último cuplé”, protagonizada por Sara Montiel, e que el aprendera errado, quizabes porque non lle atopara significado ao do “garbo”.

-Pisa morena,

pisa con carbón…

Daquela xa non puiden aguantar a risa e botei fóra correndo.

Hoxe, de paso que lle fago unha pequena homenaxe á artista por me ter ensinado unha das miñas cancións de polas mañás, case un rito, quero facer unha confesión pública de orgullo, darlle a razón a Trabado da Cortella con tantos anos de distancia e lamentar toda esa cantidade de aprendizaxes que non souben recibir del.

Que a terra lles sexa leve a ambos, xa no outro mundo.

PRIMEIRA COMUÑÓN

Coas mans como atreladas
polas cincuenta doas dun rosario,
esta nena
quere apreixar perena os olores de Deus
que escaparán dos días
como se esgota o aroma dos tépalos de rosa
durmidos entre as sabas dalgún libro.

Na retocada imaxe
quedan adormiñados
os múltiples recantos dun xardín que esta nena
plantara sen sabelo
para se emborrachar cada tardiña cos olores de Deus
saídos das mil bocas dun philadelphus,
pendurados dos acios da parra da glicinia
e escondidos nos badais das campás
das varas da azucena.

Os aromas fuxidos polos poros de Deus
agóchanse nas flores máis efémeras
denantes de pasaren, xa profanos,
ás follas dos loureiros,
ás pónlas do romeu e da alfábega
para acabaren logo nas caixiñas da infancia
ergueitos como as mans, como os cipreses
do fondo da memoria.

De “Álbum de fotos” (1999)

XEITOS DE FACER PAÍS

Unha das noticias máis triste dos últimos días é que se vende Galicia a cachos polo rural e que son os estranxeiros os que están aproveitando a desfeita para vir ao paraíso. Galicia, como quen di ata antonte, foi fundamentalmente rural e neste medio é onde mellor se conservaron os seus sinais de identidade: idioma, usos e costumes, arquitectura, organización administrativa parroquial… Pero non soubemos –ou non souberon os que tiñan a obriga de o albiscar- atopar o noso futuro. E na medida en que estes sinais se foron relacionando co atraso e a pobreza, os seus habitantes fóronos abandonando tamén.

No oriente está máis afectada, aínda que posuíu asentamentos prehistóricos temperáns, como nas covas de Valdavara (Becerreá). ¿Que habería que facer para ter lograda a fixación do poboamento? Aldeas doutros territorios similares en orografía e clima (Asturias, Cantabria, Navarra, ou as peor situadas das abas alpinas) son costosas para producir e vivir delas pero aí quedan en pé. Á marxe da desidia institucional temos iniciativas altruístas, como a que recuperou o sendeiro Quinta-Río Donsal (Cancelada), que ven de ser finalista nos premios Europa-Nostra.

Por occidente, co mar como multirrecurso e mellor clima, Galicia vese menos afectada polo abandono, pero sufriu unha desfeita urbanística evitable que culminou coa chafallada da burbulla inmobiliaria. Tamén aquí hai grupos que traballan a prol das nosas riquezas e que emocionan non só polo que significan en si, senón por como conseguen as cousas. Benvidas as innovacións que permiten á xente que traballa pola cultura e os espazos simbólicos do país sacar proxectos en tempos de crise, cando toda acción cultural parece avocada ao fracaso. Hoxe é moi difícil editar un libro de poesía, pero acaba de saír do prelo Versos no Olimpo. O Monte Pindo na poesía galega. Recompila textos dun gran número de poetas de todas as épocas sobre o noso Olimpo e, o máis importante, unha abondosa aportación de poemas ad hoc. A idea desenvolvérona Francisco X. Ferández Naval e Miro Villar coa axuda da plataforma Goteo.org  que iniciou o proceso de crowdfunding ao que responderon máis de cen achegas individuais para cubrir os custos e levalo ao prelo o pasado 21 de marzo, Día Mundial da Poesía. Tras desta iniciativa está a Asociación Monte Pindo Parque Natural.