XORNALISMO LITERARIO

 

Son filla dun pai que pensaba en feminista e tiña postas en min as súas frustradas aspiracións á xornalista, facéndome constante louvanza do traballo máis engaiolante do mundo, pero non co desexo de que eu me sentase na mesa dunha redacción para trafegar noticias da realidade ao papel. A idea que aquel artesán, pobre pero cultivado, imbuía en min era a de “escribir nos xornais”. Para iso contaba unha e cen veces a historia dun artigo que publicara en “El Progreso” de Lugo titulado “El ciego de Gondel”, que nacera dunha anécdota acaecida na súa xastrería.

A moza do cego de Gondel, que lle viñera encargar un pantalón de pana, desde que xa marcharan volveu subir as escaleiras, agora ela soa, para lle dar o derradeiro recado do seu amo en ton solemne: “Di o cego, que non lle bote os petos do pantalón de dril, senón de lenzo”. Contábame el que lle resultara tan motivadora aquela intervención que fixera o exceso de intercalala na lingua que non imprimían as rotativas.

Coa idea de que o xornalismo era unha creación emocionada que nacía dunha frase suxerente, cheguei a Lugo para estudar Maxisterio, carreira curta que se axustaba ás posibilidades económicas da famila, disposta a conquistar de paso “El Progreso”, o mítico xornal dos lugueses. Para iso empregaba as horas libres en percorrer a muralla e en revisar a catedral e as salas do museo, que era o que máis me podía emocionar. Tiña a certeza de que atoparía a frase máxica que ía dar un artigo de calidade co que sorprender a meu pai.

O resultado foi desalentador: nada do que vía ou escoitaba me regalaba aquel galano. Por iso meu pai se tivo que conformar con que, máis tarde, eu exercese durante dous anos a corresponsalía dunha emisora de radio que consistía en narrar as novidades acaecidas na comarca dos Ancares nunha crónica por semana.

Para este traballo, que tiña os seus encantos así e todo, elixíranme porque acababa de publicar un libro de poemas. Xa que logo, xornalismo e literatura parece que andaban cerca. E, aínda que non me atrevería a lle chamar xornalismo literario nin moito menos, tamén sei que aquilo foi o inicio, pois procuraba darlle á redacción a máxima orixinalidade, ver sempre un tratamento persoal e poñer nel a mellor vontade de estilo propio.

Esta experiencia acabou no 1974 e non volvín ter relación cun medio ata 1992, cando me animou a entrar en contacto coa prensa o meu home, Xesús Rábade Paredes, que é tan amante do xornalismo literario como era meu pai morto xa había tempo.   Foi así como empecei a publicar en “El Correo Gallego”, aínda esporadicamente. Algo máis tarde, encargueime do espazo que Xesús pretendía deixar para coller un respiro. Daquela tomei gusto por esta dedicación e alí quedei cunha columniña semanal.

         Estou moi agradecida, como escritora, ao arrequecemento que me prestan estas colaboracións. Porque crear un texto de 1976 caracteres, interxenérico, que hora se parece a un poema, ora a unha narración; ora é descritivo, ora se implica en liña argumental; ora está cargado de humor, ora destila raiba contida; ora se apega ao acontecer, ora é puramente imaxinativo, ten  que ser por forza un labor exercitante e prestar unha aprendizaxe transferible aos textos literarios.

Este traballo suxeito ao tempo  non me agobia porque non o fago a diario. Para perfilar minimamente esta interacción literaria coa sociedade, que é unha das grandes ventaxas de publicar nun xornal, teño sete días para me ir enchoupando co que pasa, analizando a realidade e acotando espazos que me interesan e  poden interesar aos presuntos lectores, tomando notas variopintas para un ficheiro non sempre aproveitado pero útil, diseccionando un libro sobre o que quero falar…

         O que eu entendo por xornalismo literario é unha escrita moi próxima á realidade que atopa o seu sentido editada entre o discurso plural que describe o mundo día a día e complementando a mera persecución dos clásicos cinco “w”. Esta promiscuidade do escritor coa noticia é quen somete este traballo literario a un destino efémero. Estamos tan próximos á realidade que temos que captar o interese dos lectores e lectoras que procuran as páxinas do xornal para enteirarse do que pasa no mundo e que desexan, de paso, disfrutar cun discurso que pode exprimer  as connotacións das palabras, estimular o gozo estético e resaltar a liberdade de pensamento segundo a subxectividade coa que cadaquén é capaz de ver as cousas.

E non querería acabar esta disquisición sen render homenaxe a dous mestres  dos que procuro aprender, cando menos, o valor que ten o xornalismo literario: o noso inimitable Álvaro Cunqueiro, o señor das palabras e do discurso engaiolante, e Juan José Millás, capaz de crear un admirable artigo con só facerlles percorrer ás palabras os profundos recoveques da súa capacidade para ese xénero que el mesmo bautizou co nome de “articuentos”.

Advertisements