CONVERSA A MESA E MANTEL

A revista gastronómica Ben bo, que leva dous números na rúa e vai sacar o terceiro, ten unha sección novidosa: a conversa entre dúas persoas mentres xantan nunha casa de restauración acreditada. No primeiro número, os cineastas Luís Tosar e Jorge Coira. No segundo, os gastrónomos Pepe Solla,  pai e fillo. Para o terceiro, a literatura e a comunicación. E tiven a sorte de ser convidada a diálogo con María Solar, alumna antano e amiga hoxe.

O encontro tivo lugar na “Casa Isolina” de Taragoña (Rianxo), que conta con gran tradición e ten un xardín privilexiado na sombra do mediodía. Alí sentamos a falar tal como nos anunciara Miguel Vila Pernas, amable convidante, do divino e do humano. O menú que nos serviron, en parte suxerido polas nosas apetencias e en parte ofrecido pola casa como especialidade, foi unha auténtica ledicia para os ollos e para a boca. Desde as xoubiñas entrantes ata o viño doce da sobremesa, voulle dar sen  reservas a máxima calificación e alí me terán calquera día a recuncar.

Sermos as dúas mulleres supoño que lle deu á conversa algunha característica especial. As que non renunciamos ao coidado alimentario dos nosos e andamos a diario na cociña temos un punto de vista que engadir á gastronomía: comer mellor con menor gasto. E aínda a preocupación pola  educación nutricional, que engade os criterios dietéticos. A pesar das diferencias xeracionais, coincidimos plenamente nesas apreciacións. E alí lle demos á importancia da culler nos menús para todas as idades, de introducir alimentos baratos –como  algúns peixes sabedores- nas cartas dos restaurantes e da recuperación dos nosos pratos de sempre adaptándoos ás recomendacións gastronómicas de hoxe. Para corroborar esta proposta, pedimos unhas xoubas guisadas das de toda a vida e déronnos a razón. Pura gloria.

Tamén concordamos na necesidade que teñen moitos establecementos hosteleiros de coidar a calidade do pan e de ofrecer unha pequena variedade na paneira, así como das patacas que non adoitan estar á altura das marabillas que se producen no país e que os compangos merecen. De recuperar as variedade das nosas empanadas conservando os ósos da pequena bichería que tanta sustancia dan, aínda que sexan máis difícil de abordar no prato. E non podíamos esquecer unha sobremesa de calidade con froita de tempada incorporada.

O ENTERRO DE ROSALÍA E O NACEMENTO DO MITO

 

FOTOGRAFÍA DE "MOZ"

FOTOGRAFÍA DE "MOZ"

Ao enterro de Rosalía de Castro no cemiterio de Adina acudiron unhas ducias de persoas. Seis anos despois (25 de maio de 1861), no traslado ao Panteón de Galegos Ilustres que ela inaugurou, acompañaron o seu féretro miles de galegos e galegas nun acto cívico sen comparanza en Galicia. Xa nacera o mito, que tanto a había prexudicar como escritora cumpridamente interpretada pero que a ía converter nun dos grandes símbolos de Galicia.

É agora, pasado o tempo, e consolidada a súa estima polo seu pobo e o gran mérito de recuperar a lingua propia de Galicia para o futuro con dous poemarios de altísima calidade, cando cómpre coñecer debidamente a súa biografía e desentrañar a variedade e riqueza da súa obra cunha visión que abranga o seu conxunto.

Esperamos que a celebración do sesquicentenario de Cantares gallegos promovida polo Consello da Cultura e o traballo das moitas persoas, na súa maioría mulleres, que se interesan aquí e en todo o mundo pola súa obra fagan novedosas interpretacións do seu significado no conxunto da literatura europea contemporánea.

DÚAS VISIÓNS DA MORTE EN ROSALÍA -128 CABODANO DO SEU PASAMENTO-

 


 

 En Follas novas (1880) Rosalía escribe dous poemas sobre a morte. Aínda que o “eu lírico” non ter por que coincidir coa voz da poeta, tendo ela unha enfermidadade xa avanzada é de supoñer que se refire á súa propia.

Son dúas versión ben diferentes e mostran que en Rosalía hai varias poetas e unha domina con mestría o sarcasmo de paso que fai unha crítica ao clero.


1

 Hoxe ou mañán, ¿quen pode dicir cando?,

pero quisais moi logo

viranme a despertar, i en vez dun vivo,

         atoparán un morto.

 

    Ó rededor de min levantaranse

         xemidos dolorosos,

aies de angustia, choros dos meus fillos,

         dos meus filliños orfos.

 

    I eu sin calor, sin movemento, fría,

         muda, insensibre a todo,

así estarei cal me deixare a morte

         ó helarme co seu sopro.

 

    E para sempre ¡adiós canto eu quería!        

         ¡Que terrible abandono!

         Antre cantos sarcasmos

         hai, ha de haber e houbo,

non vin ningún que abata máis ós vivos

que o da humilde quietú dun corpo morto.

 

 2

 DE BALDE…

 

    Cando me poñan o hábito,

   si é que o levo;

cando me metan na caixa,

si  é que a teño,

cando o responso me canten,

se hai con que pagarlle ós cregos,

e cando dentro da cova…

¡Que inda me leve San Pedro

se sóó pensalo non río

con unha risa dos deños!

¡Que enterrar, han de enterrarme

anque non lles den diñeiro…!

REPENSANDO A TRISTEZA ROSALIANA PARA RESPONDER Á AMIGA PROFA. MARIA LÚCIA DÁRIO QUE ANDA A LER OS SEUS VERSOS COMPOSTELANOS

 

Vou tentar abrir un abano de ideas sobre a tristeza rosaliana, porque múltiples considero as razóns desa “tristeza” que Vde. percibe e da que moito se leva falado.

 1. Repasando a súa biografía, xusto no 128º aniversario do seu pasamento:

a) Era filla de nai solteira, fidalga empobrecida, e dun coengo da catedral de Iria. Polo tanto, o seu nacemento foi considerado espúreo e iría parar á inclusa se non a recollese súa madriña -unha criada da nai- para que non ingresase no establecemento benéfico do que moi probablemente non sairía con vida pola súa delicada saúde. Non sabemos certamente quen a atendeu os seus primeiros catro anos de vida -dicíase que dúas tías paternas na aldea de Tarroeira en Ortoño (Ames)-, pero está documentado que aos cinco anos vivía coa súa nai en Padrón e logo en Santiago. Aquí sería mirada pola beatería como froito dun pecado sacrílego. Neste feito baséase o mito da súa tristeza e hai quen interpreta o poema da Negra Sombra como unha persecución obsesiva da sotana paterna. Sabemos sabemos que tivo relación con seu pai, aínda que non fose pública.

b) Levou unha vida presidida polos apuros económicos. Andou errante acompañando o seu home. Non tivo casa propia e ata deu a luz dos xemelgos na casa dun parente. En canto ao seu home, que foi definitivo para a súa formación e desenvolvemento de escritora universal, porque a admiraba moito, era bohemio e mullerego e non sei se atoparía nel ese amor satisfactorio de parella que sen dúbida desexaría.

c) Tivo sete fillos. Unha naceulle morta e outro faleceu nun accidente doméstico sendo pequeno. Aínda así, debemos dimensionar o que significaba nesta época a perda dun fillo, porque a mortalidade infantil era altísima.

 

2. Valorando o seu pensamento

-Non podemos limitar a liberdade creativa ao ámbito exclusivamente biográfico.

-Rosalía ten unha visión da vida conectada coas correntes da época, que coñecía ben a través da biblioteca do seu home, Manuel Murguía. Na súa poesía máis ontolóxica e radical non hai que buscar só o desespero persoal senón unha postura común cos pensadores europeos.  

-Eu non acredito nesa depresión permanente da que se fala a miúdo, sen tela lido a fondo, entre outras razóns porque comparto esa concepción tráxica de vida coa morte ao fondo a pesar de vivir feliz cos meus e tendo relativa boa sorte. 


Espero terlle esbozado algunha pista para que Vde. tire as súas propias conclusións.

 

 

 

ABATER MITOS

 

Nun barrio de Santiago, que recorda todo o mellor do rural, pasei un dos mediodías ardentes que vimos de soportar. Quedei para unha cita pero cheguei con moita anticipación e agardei na terraza dun bar baixo un bo toldo. Enfronte, ao outro lado da rúa, á beira dunha finca abandonada, aínda floreaba un bieiteiro e fun buscar unha flor, porque me gusta. Tráioa para a mesa e vouna fotografando co móbil e ulíndoa mentres boto uns grolos de auga fría. A flor debeu gustarlles tamén a uns paisanos que na mesa do lado van picando nas conversas. Falan dela e das herbas de San Xoán. Despois, pasan ás crenzas dos antergos.

O máis falador fixo unha enumeración case exhaustiva das plantas que se buscaban –a conversa era sempre referida ao pasado- para poñelas a amolecer na ventá a noite máis curta do ano. Así, a auga aparecía arriquecida pola mañá e chea de efectos máxicos favorecedores do corpo e do espírito. Un compañeiro tomoulle a palabra para describir aquela auga, como se aínda a tivese diante, resaltando os seus efectos beneficiosos sobre a pel e testemuñando que lla deixaba tirante e fresca como a dun neniño. E todos estiveron dacordo en que era comparable cos mellores perfumes que hai nas tendas.

Despois pasaron a falar dos mitos das celebracións ancestrais, maiormente a defensa contra as fontes do mal e a purificación dos espíritos. Un, que permanecera case calado, meteuse no diálogo para deixar sentado un principio de racionalidade afirmando que todo iso era o que lles contaban, pero que el sabía de boa tinta que non era así. Que el estudara pouco pero que, aquilo que estudara, o sabía a fondo e, polo tanto, non era doado enganalo. Que no da noite de San Xoán hai unha explicación clarísima de por que se facía o lavatorio e o perfumado. A auga era para limparse do fume de saltar as cacharelas, que saían todos del como se fosen negros, sendo brancos. E os perfumes das plantas procurábanse para sacar de paso o cheiro das sardiñas que ía pegado ás mans e aos arredores da boca. Así de sinxelo. Todo o demais era un engano herdado de xeración en xeración. E menos mal que os de agora xa non cren nada desas andrómenas que veñen de antigo para nos manter no atraso.

Eu diría que convenceu a un auditorio precisado de explicacións verosímiles para contrapesar as moitas mentiras e chafalladas que hoxe nos contan e non hai maneira de crer nelas.

 

JAMES BON FALA COA PAISANA


 http://www.youtube.com/watch?v=CrL7RFxfjhs

Circula pola rede un vídeo de imaxes fixas con dous personaxes que dialogan, un que fai de James Bond –representado pola foto de Pierce Brosnan coa pistola ladeándolle a cara- e unha paisana de noso –representada por unha ben difundida muller maior de gran semellanza co Papa demisionario-. El fai unha chamada telefónica e ela forma parte involuntaria da conversa. Os dous falan castelán, o del como idioma habitual e o dela relativamente naturalizado. A conversa non pode ser máis surrealista nin paralela. É evidente que non abonda falar a mesma lingua para comunicarse. É necesario ter contido participado no que ambas persoas se poidan entender.

A paisana ten moita paciencia con el, coa súa fantasiosa cosmovisión. El é, polo contrario, psicoloxicamente tóxico ao entrar con esixencias e premuras na vida dunha muller rural que non participa da imaxinación desenvolvida por creadores literarios nin cinematográficos. El maniféstalle as urxencias propias das súas actuacións de salvamento cheas de ousadías ás que a pretende vincular. Ela vive a realidad crúa do seu traballo, do seu fillo que tamén vai traballar, da súa aldea, da equivocación dunha chamada inintelixible que se complica ao largo da conversa da que ela quere saír tratando de convencer do equívoco a un interlocutor que ata lle impón un nome falso.

Cando se escoita varias veces –recoñezo que o produto é tentador – vaise cambiando a percepción do rol que un e outro personaxes desempeñan na disparatada conversa. O espectador-oínte vai virando a valoración do rol dos pseudodialogantes. El, construído, estudado, interpretado -nun momento perde a coherencia do discurso con dúas muletiñas inaceptables no contexto-, tirano nas formas, superior e avasalador. Ela espontánea, representando a súa vida de muller maior e rural que intenta arrastrar o estraño interlocutor á sensatez aproveitando os momentos en que albisca unha palabra compartida capaz de reconducir a loucura á equivocación dun número do listín.

Como insiste en que é coparticipe na aventura e a cita nun helicóptero, ela acaba colgándolle o teléfono despois de pronunciar as palabras do seu trunfo: “Ai, mi madriña como está osté”. Aí é onde a nosa paisana, que espertara compaixón por ser obxecto de mofa,  gaña a nosa admiración pola súa intelixencia e san xuízo.