CABO DO PETO DE ÁNIMAS


Déronlle á lingua máis dunha hora. Touxeron á conversa a tododeus, facéndolle recortes de tesouras por todas partes. Aínda recoñecendo que os personaxes lacerados o merecían de sobra, quizabes fosen maltratados demais naquel corro metafórico.
Cando non atoparon a quen máis traer ao conto, dixo a primeira:
-Voume, que se me fai algo tarde.
E a segunda contestou:
-Pois seguiremos logo mañá. Como non nos metemos con ninguén…

NO PAZO DE SABADELLE

Galicia ten grandes posibilidades de desenvolver economías alternativas potenciando o rendemento do mundo rural, que tan ben a representa. Os últimos días deste verán tiven ocasión de ver algo que me reafirma nesta teima de louvar a diversificación das actividades agrícolas apartándoas da rotina e do patrón destrutivo da paisaxe e da terra. Foi nunha visita á Granxa Familiar Ecolóxica “Pazo de Sabadelle”, nunha pequena aldea agrícola de douscentos veciños do concello de Chantada. Articúlase arredor dun pazo que ten as orixes no século XIII. Recíbenos co encanto dun espazo nobre habitado, con lugar para os animais, como na súa época de esplendor. Un pazo no que se desenvolve a vida rural cos principios de respecto ao medio ambiente como se facía tamén nos tempos idos. Daquela era normal producir así. Hoxe temos que lle engadir a tal actividade agrogandeira o adxectivo “ecolóxica”.

Esta granxa singular recibiu o “Premio Alimentos de España a la Distribución y Comercio Alimentario” do Ministerio de Agricultura, Alimentación e Medio Ambiente.
na súa XXIV Edición. Outórgase a establecementos de distribución minorista de alimentos e novas canles de comercialización no mercado interior e exterior. A granxa ten xa unha variada e fiel clientela tanto no seu lugar como a través da venda on line dos moitos produtos que constitúen unha tentación gastronómica.  Ademais, recibe visitas de grupo –maioritariamente escolares- que se poñen en contacto con animais,   plantas,   procesos de elaboración de materias primas, e mesmo  actividades artísticas e inxeniosas adaptadas ao persoal.

A produción ecolóxica de carne de becerro, año e capón, canda os embutidos tradicionais da primeira das viandas. Os cultivos da horta como leitugas, cebolas e remolachas. Os froitos secos. A adega e a elaboración de licores de froitas e froitos variados en augardente. A conservación de froitas en  marmeladas e carnes. A  elaboración da máis deliciosa pastelería. Todo ten interese.

Na granxa fanse catas de alimentos preparados polos anfitrións nun marco privilexiado. As carnes, con froitas en augardente cubertas de chocolate negro, son unha delicia. Sono tamén os produtos da matanza e os vexetais. Como signo de autenticidade na recuperación integral, falan a lingua de Galicia. E isto hoxe é sinal de calidade.

Publicado en El Corrego Gallego (27-09-13)

CATRINETA

 

“Lá vem a Nau Catrineta/ que tem muito que contar!/ Ouvide, agora, senhores,/ Uma história de pasmar”. Así comeza o poema “Nau Catrineta” de Almeida Garrett, lenda dun país de mariñeiros virado ao mar e ao mundo. “Catrineta: Conserveira de Compostela”, é un establecemento doutro país de mariñeiros que acaba de abrir na antiga tenda de Ultramarinos Recouso, Tenda de Baldomero ou Tenda de Aurelia na rúa de Altamira fronte á praza de abastos. Está tamén virada ao mar e ao mundo. O ultramarinos familiar creado en 1953 foi a miña primeira tenda compostelana e alégrame que, ao renovarse, a continúe un establecemento que aproveita a experiencia da familia Recouso para manter a tradición do comercio de proximidade adaptándoo aos novos tempos coa mellor fórmula posible: a especialización.

Galicia é un país de mariñeiros que sacan das dúas costas un produto do mellor. Tamén de mulleres e homes que apañan nas ribeiras os prezados mariscos. As nosas augas mariñas son unha benzón para o consumo dos magníficos froitos que elas crían xuntando tamén a tradición de os conservarmos secos ou en lata. A historia de prolongar a duración do peixe capturado en Galicia empezou pola salgadura e o secado na época romana (Congrio de Muxía) e a conservación enlatada que naceu a finais do século XIX. Esta industria converteuse nunha das máis importantes fontes de ingreso nas zonas costeiras, xerando postos de traballo para as mulleres que completaban con esta actividade a precaria economía familiar. “Catrineta” recolle esta tradición para poñer o resultado á venda apostando pola calidade cunha escolma de conserveiras galegas de pequeno tamaño, que traballan de xeito artesanal, con coidada produción e materia prima do país.

Cunha imaxe renovada e atractiva, mostra nos anaqueis unha gran variedade de conservas tanto polo peixe ou marisco como polo xeito da súa preparación. E o que é máis importante nunha época economicamente debilitada, para todos os petos. Sendo delicatessem, ten produtos axeitados para todas as carteiras. Galicia debe agradecerlle tamén a “Catrineta” que, na súa aposta pola calidade, presenza atractiva e radicación no país, teña elixido o galego como lingua de comunicación, tanto na tenda como na súa difusión on line. Augurámoslle ao novo establecemento moitos anos de auténtica prosperidade.

Publicado en El Correo Gallego (20-09-13)

NA ILLA DO AMOR E A MORTE

 

 

Non debe haber moitos espazos no mundo tan acoutados e de pouca extensión que sexan símbolo do amor e da morte ao mesmo tempo. O lugar –fermosísimo, como unha flor aberta riba do mar- é a illa de San Simón –hoxe unida á de San Antón por unha ponte-, escenario da lírica amorosa medieval no único poema conservado de Mendiño. “Sedia-m’eu na ermida de San Simion/ e cercaron-mi as ondas, que grandes son:/ eu atendend’o meu amigo,/ eu atendend’o meu amigo!”.

Na propia cantiga de Mendiño está implícita, dalgún xeito, a presenza  do eros e tánatos clásicos, do amor en espera frustrada do amigo e a morte sen violencia no mar maior antes de chegar a barca e o barqueiro. Evidentemente é unha morte por amor na espera, sobranceando sempre o significado simbólico das cantigas de amigo que van facendo unha narración  paralela á realidade amorosa en linguaxe metafórica. Por esta cantiga, pode ser considerada á illa da poesía amorosa. Na primavera de 1982,  un grupo de poetas e escritores, mulleres e homes, convocados polo profesor Alonso Montero, celebramos alí a primeira xuntanza literaria arredor de Mendiño. Desde 1998 ten un monumento cos outros poetas medievais do mar de Vigo, Xoán de Cangas e Martín Códax.

Máis alá desta dualidade clásica xémea, elaborada por por Froid nos seus estudos como explicación ao comportamento humano, San Simón é tamén unha representación da morte con sufrimento físico e moral, da morte tráxica proporcionada polo odio e a destrución. Foi escenario de saqueos e confrontacións en varios conflitos bélicos ao longo da historia –mesmo tivo o seu papel nas revoltas irmandiñas-. Pero a partir de 1936, albergou un campo de concentración de presos galegos e, ao acabar a guerra civil, doutros chegados de máis lonxe. O de San Simón foi considerado un dos centros penitenciarios máis temibles do franquismo e na illa eran frecuentes os fusilamentos. Por esta traxedia foi declarada centro de recuperación da memoria histórica. E alí celébranse anualmente actos en memoria da vítimas.

Hoxe é “A Illa do pensamento”, centro de produción, reflexión e creación cultural. E outravolta terá lugar mañá sábado, ás seis da tarde, o acto literario-musical “Lembrando a Mendiño. Lírica medieval amorosa na Illa de San Simón”, que organizan a Consellería de Educación e Cultura, e o Concello de Redondela.

Publicado en El Correo Gallego, 13-09-13

AS MARIQUITAS

 

A nena erguérase un día de entre un montón de trapos de recortes e puxérase a andar ata chegar á porta. Así lle contaban a mamá e o papá que aprenderá a andar, ela soa. Tamén lle contaban que tivera a sarna moi pequena. Pegáranlla os soldados cando o exército lles requisou a xastrería para traballaren para a tropa, de descanso na vila. A nena criouse na xastrería entre recortes, tecidos, botóns, fíos, fiañas, máquinas de coser, carretes e bobinas. Por iso aprendeu a coser moi axiña: pasar fíos, ganduxar, sacar hilváns co corno do corzo. E despois, botóns e forros.

Os días da feira –3 e 19- poñíase nun recantiño, con seu irmán máis pequeno ao lado, e amañaba algunha cousa que traía un cliente: poñer un botón, coser un peto que lle arrincara a corna dun xato, prender un baixo que se soltara… O papá non cobraba por ese traballo e mandáballo facer a ela, que xa sabía. O cliente deixáballe unha pequena propina que gardaba nunha caixa. Cando acababa a feira, contaban os dous a ver canto tiñan.

Tamén gañaba propinas entregando traxes pola vila. Era bonito levalos no brazo esquerdo. Ela estendíao  e o papá ía colocando o pantalón pola metade, o chaleco pregado e metido polas sisas,  e a chaqueta tamén pola metade dobrada coa dianteira cara dentro para que non se engurrasen os ombreiros. A nena chegaba ás casas e a maioría dos clientes metían a man no peto e dábanlle a calderilla que atopaban e ata algunha peseta de papel.

Todo o diñeiro era para os dous e gastábano en alugar tebeos na librería “Pahe”, a de D. Ramón. Traían os tebeos e subíanos ler ao faiado. Gustábanlles sobre todo as historietas de “La familia Ulises”: D. Ulises Higueruelo, Dª Sinforosa (a muller), Lolín, Merceditas e Policarpito (os fillos), Dª Filomena (a sogra) e o can Treski.

Tamén lles gustaban as mariquitas que se vendían no mesmo sitio. Traíanas unha de cada vez, cando viñan novas, que ben chegaba. A nena recortaba a boneca e a roupa con tino de non romper os enganches para poñerlla. E despois xogaban a vestilas de todas as formas. ¡Que xogo tan bonito! Cando as recollían, gardábanas en cadanseu sobre de cartas que viñas de Buenos Aires para que non se lles mesturasen as roupas.

Algo máis tarde, a nena entrou en contacto coas lecturas piadosas que lle proporcionaba a muller da tenda dos fíos, os botóns e as puntillas, que era moi rezadora. Así foi como a puxo en contacto coa vida exemplar de nenas e nenos santos. E a nena lía e relía con moito interese antes de lle volver cada libro para ver de ser santa ela tamén, cousa que lle parecía moi difícil.

No fondo da súa memoria quedarían gardadas para sempre as fazañas virtuosas de Xusto e Pastor (así xuntiños), Tarsicio, María Goretti e a beata Imelda.

 

A CHEGADA DOS PRESOS

 

 

(En memoria e honra de D. Faustino Cela, amigo de meu pai, represaliado do concello de Baralla, que hoxe se cita nunha noticia de El País con outros nomes)

O papá non fumara nunca, por iso a nena se estrañou de velo cun puro na boca fumando e tusindo a un tempo. Era un puro gordo que arrecendía moi ben, case todo o tempo pousado nunha beira da mesa da xastrería, que era onde o papá recibía as visitas.

O papá estaba moi raro. Chegara D. Faustino Cela, que era avogado, e non facían máis que abrazarse, rir e chorar. A nena vira chorar o papá poucas veces, só cando estaba moi triste. Pero ese día era  doutra maneira. Porque choraba e ría aos poucos. Un pedazo choraba triste e outro pedazo ría  moi contento. E facían igual os dous.  Rían xuntos e choraban xuntos. Ríanse, abrazábanse, dábanse golpiños no lombo, soltábanse, volvíanse sentar e choraban.

A nena oíra falar de D. Faustino. O papá tamén era amigo dun seu medio irmán procurador que se chamaba Isaac. Pero nunca o vira porque estaba no cárcere. A nena non sabía onde estaba aquel cárcere do que falaban. Non era o do lado da horta, onde os presos entraban porque fixeran algo, cantaban durante todo ese día, choraban tres ou catro máis e quedaban calados ata que non se sabía que estaban. D. Faustino viña de máis lonxe e non fixera nada malo para entrar. Iso a nena non o entendía, pero había outras cousas dos grandes que non entendía tampouco.

Ríanse, abrazábanse e falaban de cousas que debían ser moi boas, porque volvían rir e o papá refregaba as mans. Ese xesto de felicidade do papá non o esquecerá nunca. Pero axiña empezaban a falar doutros homes, volvíanse abrazar e daquela choraban. E falaban das cunetas, dos gardacivís e do cárcere. Daquela, o papá calaba e D. Faustino contaba cousas tristes que tamén poñían moi triste a nena. Porque contaba como sangraba e como lle doía cando lle pegaban ou cando o castigaban doutras maneiras.

D. Faustino volveu máis veces de paso que ía para o xulgado cun atado de papeis canda algún cliente, que tamén o era de meu pai. Non tiña moitos porque a xente tiña medo a chamalo a el, pero algún si porque era bo avogado. El viña saudar, pero xa non volveu haber puros, nin bebidas, nin risas, nin choros…

Un día chegou tamén Balbino da Pereira e pasou case igual. Pero Balbino seguíu vindo pola casa cunha carpetiña de papeis que escribira no cárcere a escondidas con letra moi pequena. Había algúns poemas parecidos aos que compoñía o papá e lle ensinaba á nena como cancións.

Sentábase e ensináballe matemáticas, porque ela xa non ía á escola e el era como un mestre. Grazas a Balbino a nena sabía botar moitas contas… E tamén cousas daquel cárcere onde se entraba sen ter feito nada, se pasaba moi mal algúns non saían con vida.

Balbino tusía porque alí collera unha enfermidade e non o coidaron. Non tardou moito  en morrer. Pero daquela, a nena xa estudaba nos libros unha historia de España que en nada se parecía ao que contaban os presos cuxa volta un día alegrou e entristeceu tanto o papá ao mesmo tempo.