ANGELES GALINO CARRILLO

 

O día 8 deste marzo finou quen foi catedrática de Historia da Pedagoxía na Universidade Complutense cando eu cursaba, como alumna libre oínte, esa asignatura na primavera do 1969. Foi un curso no que acudir ás clases como oínte era moi difícil, pois necesitábase o aval dun profesor. Tiven a sorte de que un catedrático galego me concedese este favor e puiden asistir temporalmente ás súas clases, pois a miña estancia en Madrid limitábase a tres meses que tiña de permiso sen soldada. Vida longa e froitífera a desta muller próxima a centenaria que foi a primeira en gañar por oposición unha cátedra na universidade española.

Estaba a Lei Villar Palasí (1970) no último tramo da xestación e a Sección de Pedagoxía, dentro de Filosofía e Letras, mostrábase efervescente. Só había dúas Universidades Públicas para esta titulación e parte do profesorado implicárase moito na ansiada reforma que poñía fin a un sistema educativo desfasado. A profesora Galino  pasou a ser Directora Xeral de Ensino Medio e Profesional en 1970.

A historia da pedagoxía é a historia da humanidade, pois toda sociedade educa para se perpetuar. Resumila nunha asignatura para aspirantes a exercer un traballo que debe fundamentarse nese coñecemento non parece posible. A profesora Galindo, non obstante, abordábaa arredor de núcleos significativos que se estudaban en profundidade e despois relacionábanse con outros momentos da historia, movementos de innovación ou personalidades senlleiras cos que tiñan algunha afinidade. O coñecemento do herdo pedagóxico quedaba así estruturado dunha maneira eficazmente atractiva.

Quen isto escribe levaba xa oito anos de profesión e coñecía ben a escola dun medio rural  moi próximo ás experiencias persoais, mais sen apenas contacto teórico con feitos salientables no desenvolvemento histórico. Foi a profesora Galindo quen me abriu as portas dunha realidade descoñecida que eran os movementos de renovación progresista, capaces de facer cuestionar toda tarefa educativa e didáctica: para que ensinar, que ensinar e como ensinar. Pedagogos tan relevantes como Dewey e Paulo Freire entraron da súa man na miña vida profesional que non chegou máis alá de seguir traballando na aula como ensinante de materias relacionadas coas letras. Mais xa nada foi igual naquel traballo.

Publicado en El Correo Gallego (14-03-14)

RECORDANDO A TRAXEDIA DO 11M

 

 

PAR DE BOTÍNS

No panel dos designios

alguén lles puxo data de caducidade:

once de marzo do ano dous mil catro

ás sete e trinta horas da mañá.

Non eran fashion, que fora restados

a unha mensualidade de hipoteca,

a unha letra de coche de segunda,

ao leite dun bebé,

á electricidade e ao butano,

ao teléfono,

ao pan,

á carne,

e a algún peixe.

Era un par de botíns

que medían por albas e solpores

as sesións dun traballo

ao que se vai en tren de cercanías.

Chegou a data e eles caducaron

e quedaron na vía

alí calzados en pernas sen dona.

DOMINGO DE PIÑATA

 

Achégase o Domingo de Piñata para volvernos ao desenfreo do Entroido tralo recordatorio eclesiástico do mércores de cinsa: somos po. Retornan as carnes –que viñan de ser e volvían a tolendas, é dicir, prohibidas- ás mesas e a alegría corre polas rúas. Este Entroido pequeno era transición cara a durísima coresma na que o que conduce ao pracer quedaba prohibido pola relixión, aínda que a maioría do pobo tiña case todo prohibido na penuria da súa vida.

O Entroido –que nalgúns lugares de Galicia duraba semanas- e a súa extensión rexurdida no Domingo de Piñata eran tempo de desmesura. O gusto pola festa do esbrollo non se perdeu, aínda que amainara o sentido da liberación que tiña a inversión de roles. En Galicia perduran diversas manifestaciós singulares dese Entroido, maioritariamente na provincia de Ourense, de orixe ancestral, que incorporan animais á máscara pantalla e marabillan o mundo. Son tamén as máis xoldreiras e as que teñen rituais fixados a días concretos. Na maioría do país a xente “vestíase” co que tiña á man procurando o trastoque da realidade. Os homes querían parecer muller e as mulleres, homes. Os novos vellos e os vellos novos. Así mesmo, a xente do pobo adoitaba vestir uniformes de profesións e levar as caras tapadas ou pintadas con tizón. Estas “máscaras” camiñaban en silencio para non seren recoñecidas tampouco pola voz. Tratábase de pasar polo que non se era. A xente máis nova pedía así polas casas.

Pero a cerimonia da camuflaxe foi prohibida no franquismo e, aos poucos, o noso entroido chocalleiro foi mudando en carnaval de comparsas no que grandes e pequenos asumiron a globalización uniformante e así desfilan de libros, de ras, de botes de marmelada, de lata de sardiñas ou do que sexa. Tamén foi perdendo o uso da palabra crítica, que tiña o seu espazo na realización de coplas de escarnio ou de interpretación chistosa da actualidade. De momento, o pobo aprendeu a expresarse con liberdade en manifestacións e espazos públicos, de xeito que a propia vida diaria veu substituír a crítica permitida en día limitado.

O porco alíase coa gula acompañado de grelos ou cimos, palabras que significan o mesmo: o grelar do nabo cara o cimo da flor por este tempo. Para sobremesa, filloas –con sangue-, feixós –sen sangue-, orellas, flores, follas de limón… Para retornar o esbrollo, ven a Piñata.

Publicado en El Correo Gallego (07-03-14)

 

NON AO VAGÓN DO TREN

 

 

As mulleres chegaron ao tren da historia metidas no derradeiro vagón, un vagón xineceo onde se xuntaban nais, esposas, fillas e serventas… Aínda unido ao resto para que os homes puidesen facer o tránsito de intercambio coas que eran carne da súa carne, corazón do seu corazón ou simplemente servidoras das súas necesidades máis variadas, aquela parte avanzaba máis despacio e, ás veces, case podía decirse que andaba cara atrás. Non obstante, os amos da locomotora procuraban que non se desenganchase porque lles era imprescindible. Así que os avances ían favorecendo aos amos do convoi, mentres o xineceo quedaba á marxe do tempo.

Naquel vagón atrasado, as mulleres coidaban do esencial para a vida dos homes, cociñaban, dábanlles pracer e fillos, criábanos, fiaban, tecían.. Tamén falaban e pelexaban entre elas… Non eran parvas, pero non tomaban decisións no rumbo da viaxe, non participaban nas conquistas que aparecían no camiño nin na súa celebración ou reparto. O tren andou moitos séculos con elas entregadas a unha sorte que crían vir dos deuses, resignándose ao seu destino e afeitas a aquel vagón.

-¡Prohibido amosarse –dicían os que entraban e saían-. Aí fóra hai moitísimos perigos para vosoutras.

E elas miraban desde tras dos vidros e vían pasar moi lentamente as árbores e os campos de trigo. As ventaíñas cada vez lles parecían máis pequenas.

Sen saber como, naquel vagón entrou un libro e unha atopou un cómplice entre os visitadores que lle axudou a ler. Ela ensinoulles a outras e armouse unha algareira convivencia de saberes. Xa había mulleres rebeldes que se negaban a servir sen recompensa. Non querían seguir naquel furgón e trataban de lle explicar ao conxunto que tal situación non tiña xeito. Os homes notaron o cambio e tomaban actitudes diferentes. Uns alporizábanse. Outros non daban tino. Os menos cavilaban en que podían ter algo de razón e fixéronse oír. Estes pararon o tren, desconectaron o vagón maldito e deixaron entrar as mulleres no outro, aínda que con moitas condicións de servilismo, de dependencia e ata de sometimento.

No vagón mixto nunca chegou a ser a vida igualitaria. E, cando as mulleres vimos achegarse as leis á nosa vida, comprobamos que recibimos menos soldada por igual traballo, que ás veces a parella nos trata con violencia ata de morte, que non se nos facilita compaxinar a maternidade co traballo, que hai cambadelas para que non cheguemos a ter responsabilidades avanzadas.  As relixións seguen a ser un freo para a nosa liberdade. A publicidade úsanos como obxecto de consumo sexual. O noso emprego é o máis precario. O paro e a pobreza feminízanse de xeito alarmante.

Aquí e agora, as mulleres temos a sensación de que nos queren volver ao vagón xineceo reprodutor,  aos labores domésticos, á usurpación das decisión que temos que adoptar sobre nós mesmas, á pobreza económica e intelectual. A única solución perante ideoloxía tan perversa é a razón que nos acompaña e debemos fortalecer coa arma máis certeira e menos cruenta de todas as que existen: A PALABRA.

LIDO EN LUGO NO ACTO ORGANIZADO POR LUZ DARRIBA  O

DÍA INTERNACIONAL DA MULLER TRABALLADORA, 2014