MUSEO ETNOGRÁFICO DO MONTE CAXADO

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

A actividade literaria levoume estes días ao Colexio Público Integrado “Monte Caxado” das Pontes a un encontro co alumnado de Educación Primaria para falarmos do libro “As señoras cousas”. A visita converteuse nunha pequena convivencia nun centro de ensino tan singular que é de xustiza traelo a esta columna polo seu traballo menos regrado que procura unha educación integral arriquecedora que oxalá puidese recibir todo o alumnado do país. Falo CPI, por onde transcorreu a visita, que tamén conta coa axuda puntual dalgún profesorado de Secundaria.

Ademais do labor habitual das aulas, o centro cultiva a multidisciplinaridade que lle permite participar en actividades doutras institucións. Moi de descatar é o traballo da área medioambiental e do coñecemento do contorno. A aula de medioambiente (AMA), creada no curso 1995-96, propón actividades que desenvolve o colectivo de xeito transveral. Dela depende o horto (con viveiro e invernadoiro incorporados), diversos obradoiros, actividades do Calendario Medioambiental, conmemoracións e actuacións no “Parque Natural Didáctico e de Ocio”, na Casilla do Bañal. Conta tamén cun obradoiro de reciclado no que se fan actividades artísticas con refugallos que se utilizarán como decoración e material en actos festivos. A disponibilidade de espazo permite un pequeno museo da reciclaxe no que abondan tanto xoguetes coma xogos.

Pero o labor máis admirable desde centro, con selo toda a súa actividade diaria, é ter construído durante moitos anos un gran museo etnográfico da zona que custodia no seu edificio, cun fondo catalogado de incalculable valor pola cantidade, calidade e variedade de obxectos, fotografías e fontes documentais. Ocupa unha pequena sala á entrada, onde se mostra o anterior tipo de escola cos seus materiais, e os corredores das tres plantas. Está agardando o traslado a unha sede propia, pero pode visitarse, previa cita, e nas mañás do sábado. Esta xoia é froito do traballo continuado da comunidade educativa pretendendo a valoración da propia historia e estimulando entre o alumnado e as familias a investigación histórica a través do que foi alí a vida diaria no pasado século coa súa mostra de oficios, enseres, materiais, ocio… O responsable e artífice do singular museo é o mestre José María López Ferro.

Publicado en El Correo Gallego (26-09-14)

7. BOLBORETA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Naceu flor longa e delgada como unha bágoa desimulada e lenta. Sentiu o cofeo dos insectos canda o arrecendo que soltaba. Renaceu como froito que se foi arrepiando mentres sentía medrar dentro a semente trilliza que o inchou polo verán. Sentíase seguro resistindo os baqueóns do vento. Disfrutada das pingas da chuvia que o orlaban de diamantes cando o sol regresaba do trebón. Coñeceu a vellez cando marchou rodando polo souto. Abrírono unhas horas e o peso do seu ventre baleirouno. Para morrer, escolleu ser  xa efémero e fermoso como unha bolboreta.

MARCHAR

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Marchar é arrincarse da terra coma unha árbore
e transplantarse noutra.
Deixar o souto, a fraga, a carballeira,
a horta, o prado, o monte…
e buscar acomodo noutro sitio
lonxe e descoñecido as máis das veces.

É cambiar de paxaros e de ventos,
de chuvias de nevadas e de brétemas
polo que queira vir apousar nela.
Levar as landras, as mazás, as noces…
a caer noutro chan onde as recolla
que non nos viu nacer nin ir arriba.

Marchar é arrincarse,
pero sempre vai terra nas raíces
para que o corazón siga latendo
e a memoria se abrigue nas querencias
que quedaron atrás
mentres vai arraigando en terra allea,
mentres a terra allea se fai nosa.

 

(PARA o libro que prepara un amigo historiador con imaxes dos nosos emigrantes)

A ARTE ABANDONADA DAS PEDRIÑAS

IMG_4763

No norte de Galicia e mais no sur hai pedriñas colocadas con amor, como con devoción mística, que van constituíndo obras de arte evocadoras do traballo minucioso do arquitecto Gaudí. As máis coñecidas e visitadas están á beira do mar de Camelle (Camariñas), onde un home con particular interpretación dos símbolos da vida e da morte arribou un día por azar e considerou que alí estaba o seu terceiro círculo, o último, e quedou a vivilo en soedade creativa ata que o desastre do Prestige o matou de tristeza vendo a situación do mar e a súa obra.

O alemán Manfred Gnädinger, Man para a veciñanza, foi colocando pedras e pedriñas do granito rosado da costa, soldándoas cunha especie de cemento no que deixaba ocos para conseguir formas de fasquía simbólica, como animais e seres de aparencia mitolóxica. As torres apezadas álzanse como saúdos ao mar, non como fortaleza contra el. O tecido pétreo cos inmúmeros ollos brancos no cemento é como unha celosía simbólica para albiscar o máis aló do Océano. Hai seis anos, naceu unha Fundación con apoios políticos e intelectuais que non cumpriu os obxectivos para os que foi pensada: protexer o legado de Man e construír un museo. Hai pouco tempo publicábase a nova de que se resolvería axiña o abandono no que se atopa o caseto que habitou o asceta e a conservación das esculturas que o mar e o tempo están destruíndo.

As menos coñecidas estás no sur: na “Casa das Pedriñas” ou “Casa do Bailarín”, no Concello d’A Veiga (Ourense), a carón do embalse de Prada. Foi construída durante 25 anos por Daniel Mancebo, un veciño d’A Veiga mineiro con silicose, que se xubilou moi cedo. En Barcelona traballou na compañía de tranvías e coñeceu a obra de Gaudí. Morreu hai 16 anos e deixou o legado dunha casa da que cubriu a estrutura con materiais ao seu alcance: pedriñas, vidros rotos, cunchas, anacos de ladrillo, esculturas e outros elementos miúdos de valor estético polas diferentes texturas, tamaños e colores. No trazado combínanse varias formas xeométricas e alturas. As fiestras son oxivais e conta con numerosos adornos arquitectónicos: columnas, escaleira exterior, cúpula, azoteas con remates en macetóns, farolas, forxados, etc. Por desgraza, este tesouro empeza a deteriorarse e mesmo a ser saqueado. Hai unha petición en change.org que pide axuda para a súa protección. Ben a merece.

Publicado en El Correo Gallego (19-09-14)

6. ALFAIA

IMG_5351a
A auga estaba chea de subir e baixar, de nacer e morrer, de estar quieta e de andar, de estar soa e habitada, de pintar de azul e dar transparencia, de expresar risa e dor, de ser imprescindible e malgastada, de ser sagrada e libre… De limpar, de cocer, de estar sápida e insípida, de apagar lume, de ser forza bruta. E, sobre todo, de buscar todas as formas da beleza. Dixo unha tarde que levaba toda a vida no sarillo da vida desde moito antes da vida e que quería ser outra cousa. E nesa tarde, co canto do paxaro, converteuse en alfaia.

5. BARCO

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Primeiro trouxeron o poste e plantárono como unha árbore inerte. Despois aseguraron nel un cabo para que circulase a rapidez invisible. Máis tarde edificaron ao seu carón unha casa e os operarios deixaron unha fochanca que se supoñía eterna. Finalmente choveu, choveu e choveu. Daquela obrouse o miragre da aparición dun barco que se dispón a marchar para unha ribeira libre.