O ANO MICOLÓXICO

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Os cogumelos non saben ler calendarios. Estenden o micelio como un manto de rede no sotochán e esperan unha misteriosa orde para saíren enlucir a terra con formas e colores dándolle ao aire o perfume fúnxico de outono, que é cando a materia entra en desconposición. O pasado ano, a orde desviouse do habitual, cando menos polas ría de Arousa. Non é este o mellor territorio para eles, mais quen colleita pode atopar unha vintena de variedades comestibles que contentan a calquera. Aos boletos non lles chegou e quedarán agardando ata o próximo outono, porque son estacionais. Sen embargo, os cantarelos apareceron onde menos podería sospeitarse, desde as paredes ata as proximidades dos toros do eucalipto. Non só pola cantidade, senón pola calidade e a duración no tempo, foi un ano de cantarelos que debería figurar rexistrado. Pola contra, os níscalos, frecuentes pola abundancia de piñeiros na zona, mostráronse esquivos, tanto que vin só media ducia carcomidos polos vermes xa case desde a nacenza.

Aquí búscanse pouco. Os avós dos avós aínda recollían algúns para comer. Debían ser níscalos e cantarelos, tal como mos describe quen recorda este feito. Non é casualidade, xa que logo, que a xente maior conserve a palabra corumelos. Os nativos que se atreven a comelos hoxe é xente nova liberada dos prexuízos e do medo, aprendendo a recoñecelos con persoas entendidas e manexando libros. Xoga a favor desta micofilia a información gastronómica e a gratificación que dá unha xornada ao aire libre practicando unha especie de deporte que ten algo menos elegancia que o golf, pero máis proveito coa recollida.

Como curiosidade, este ano os Cantharellus Cibarius que con tanta xenerosidade nos entregaron os piñeirais e os soutos, podían aparecer encetados polos pequenos vermes, non sendo parasitables. Tamén nos Hydnum Repandum, que proliferaron e aínda saen, están sufrindo o mesmo fenómeno Cando se produce o desequilibrio dun sistema, os seres famélicos buscan a supervivencia ensaiando cambios e atacando o que atopan. O que vén de pasar non se portou ben con case nada. A produción da horta, froiteiras incluídas, foi escasa e selectiva. No territorio da froita de croia, non houbo ameixas nin pexegos. A fenda da distribución da riqueza entre os humanos tamén medrou. Os tempos móstranse alterados e están precisando axustes.

Publicado en El Correo Gallego (30-01-15)

Advertisements

A CHAQUETA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Á xastrería chegou unha nai cunha reclamación pola chaqueta dun fillo. Traía metido na cabeza que a tal chaqueta non lle quedara ben. Era xente señorita, da que pagaba cando podía pagar –e non eran excusas, pois o señorío non tiña base económica senón alcurnia vida a menos-, pero que daba moito a tabarra coas súas esixencias.

-Le traigo la chaqueta de M. Con ella parece un tolo.

O xastre, con moita calma, pediulle que a puxera logo. Despois mandoulle ao cliente colocarse no medio da xastrería e, canda súa nai, foron dándolle a volta ao redor como se a prenda estivese nun maniquí, parándose en todos os detalles da chaqueta e do rapaz.
Despois indicoulle:

-Quítella agora, se fai o favor.

Cando o rapaz estivo en mangas de cos, volveron repetir a operación, parándose agora só nos detalles do rapaz.
Despois de acabaren ambas vistas, o xastre, con toda a súa retranca, neste caso moi descarada e case cruel, preguntoulle:

-Non lle parece un tolo igual? Para min que a chaqueta non ten nada que ver en todo isto.

Como o rapaz moi polo seu non era, nin sequera o parecía, malpocado, súa nai deu a volta para marchar e el seguíuna, sen mediar palabra.
O xastre non conseguiu cobrar aquela feitura, pero posiblemente non a cobrase tampouco de lle dar tino e poñerse a refacer unha chaqueta que el consideraba que xa estaba ben.

SAN ANTONIO LACOEIRO

File0065

“Dezasete de xaneiro/ san Antonio o Lacoeiro”, di o noso refrán para lembrarnos o día do santo abade, amigo dos animais non pola contemplación dos mesmos que faría Francisco de Así coa súa teoría do amor fraterno, senón por lles ser protector coa súa man avogosa. Polo visto, achegóuselle unha femia de xabaril cos seus porquiños cegos e o santo curoullos. Despois non se separou del, defendéndoo de calquera animalia que se lle achegase. Como o porco –bravo ou manso- era tido por impuro, representouse con ela, ou con calquera outro cocho, colocados ao seu pé. Mais a impureza do porco foi abatida nas probas de cata e converteuse no animal doméstico do que se aproveita todo, no gran abastecedor alimentario das familias galegas para o ano. Como agradecemento, as casas levábanlle lacóns á igrexa, pezas que o cura acabaría poñendo en poxa e dándollas ao mellor postor. Eran lacóns de porcos celtas, de tamaño reducido e pouca graxa, curados ao fume das lareiras o tempo preciso. Sabían a gloria. Xeralmente, os grandes poxadores eran sempre os mesmos porque aquela delicia non se podía deixar escapar.

Hoxe cambiou a festa, pero segue sendo o santo protector dos animais mascotas. Os porcos agora críanse maiormente en granxas e procésanse de forma industrial, deixando os cortes xustos de salgado e envasados ao baleiro. É posible que os produtos porcinos gañasen en hixiene polo control que han ter, pero perderon sabor e aquel encanto que presentaban á saída da misa as pezas atadas a pares polas pezuñas, transportadas en ombreiros masculinos como armas gastronómicas e manexadas polo cura, que recollía o rendemento para o culto. San Antonio hoxe é o patrón dos animais que pasaron plenamente á vida doméstica e ao luxo. Están protexidos por san Antonio e atendidos por veterinario. Aprenderon hábitos, comportamentos delicados e ata novos gustos culinarios. Mais a vida tende ao equilibrio e san Antonio segue recibindo tamén agradecementos polo que comemos. Nalgúns lugares coinciden a presenza das mascotas coa poxa dos produtos do porco en gran surtido de lacóns, chourizos, cacholas, costelas, butelos, soás e ata viños, augardentes, empanadas e queixos, todo doado por empresas que se dedican a traballalos. Os ingresos adoitan dirixirse ás protectoras de animais para que coiden os que foron abandonados polos donos.

Publicado en El Correo Gallego (23-01-15)

OS LACÓNS DE SAN ANTONIO

SANYO DIGITAL CAMERA

O día de San Antonio Lacoeiro, o músico foi tocar o acordeón para a festa na tarde e no serán. O ramista pasou por cabo del con dous lacóns cumpridos, dos da oferta, que rifaba para pagar aquel baile en honra do santo. Ían atados polas unllas e colgados do ombreiro esquerdo, un cara ao peito e outro cara ás costas.
Arrimouse ao acordeonista nun pequeno descanso entre peza e peza e díxolle ao oído:
-Cómprame unha rifa que che tocan.
O músico era home honesto e respondeulle tamén en voz comedida, pero non exenta de cabreo e incredulidade:
-¿Como vas facer iso? Son de San Antonio.
-¿Quérelos ou non? Despois non digas que non che dei oportunidade. Nas túas mans van mellor que nas de ninguén, que estás traballando por el para divertir a xente.
-Non, ho, non. Rífaos como é debido e non sexas trapalleiro.
-¿Ti queres os lacóns ou non?
-Así, non. E larga que agora vai un pasodobre. A xente quere bailar.
-Despois non te me queixes, ¿eh?
-Non, ho. Lisca dunha vez que xa me leva o demo verte diante.
O ramista andou vendendo por entre a xente ata que dixo que acabara as rifas. Daquela pedíronlle ao músico uns minutos de silencio para proceder a adxudicarlles dono.
O número que saíu da bolsa non o tiña ninguén. E o ramista volveu colgar os lacóns no ombreiro e pasou por onda o músico, dicíndolle de novo á orella
-Non digas que non che pesa por eles. Pero na miña man tampouco van mal, que organizar todo isto déucheme o seu traballo.

COMPOSTELA, CIDADE DE CULTURA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Compostela é cidade musical. Desde os trobadores medievais –Bernal de Bonaval, Airas Nunes, Xohán Airas, Abril Ares…- ata os músicos da rúa que alegran a vida no bosque de pedra da Cidade Vella, Compostela sempre tivo música en ben diversos escenarios. Ten un marabilloso espazo de lecer, o “Parque da música”, cabo dun auditorio no que executa os concertos a “Real Filharmonía de Galicia”. Noutro parque próximo está a “Escola de Altos Estudos Musicais”. E hai un antigo conservatorio, escolas de música, coros, cursos de verán “Música en Compostela e, ata hai pouco, unha vida musical aberta a todos os gustos e a todos os oídos en diversos locais de noite.

Tamén é cidade viva. O que caracteriza a Compostela fronte a outros núcleos declarados Patrimonio de Humanidade é non ser só lugar de paso para turistas. Ten vida que vai máis aló da retirada do sol. O éxito da restauración do casco vello foi facer unha cidade habitable e habitada coa actividade económica que precisa para se manter viva adaptándose aos tempos para non quedar convertida nun monumento do pasado. Mais desde hai un tempo, a noite compostelá non é a mesma por se ter desatado un conflito entre a administración local e os establecementos, que non poden programar actuacións nos pubs da zona vella.

Para tratar de resolver o conflito, que afecta a empresarios, músicos e vecindade, vén de nacer a plataforma “Compostela, Territorio Musical” co fin de defender a continuidade dos concertos e da cultura local. Fórmana as asociación “Músicos ao Vivo”, “Cidade Vella” e “San Martiño Pinario” co apoio expreso de “Compostela Aberta” que participou no acto de constitución da plataforma. A pretensión do colectivo é buscar a posibilidade dunha programación estable da actividade cultural arredor da música que pemita continuar o traballo que se veu desenvolvendo durante os últimos vintecinco anos e sirva de herdo ás futuras xeracións. “Compostela, Territorio Musical” reclama do Concello un marco administrativo que recolla as aspiracións, o sentir e o traballo da cidadanía para que remova as arbitrariedades e posibilite a aplicación dun regulamento que estableza con claridade os horarios, os decibelios permitidos e as condicións para que se poidan programar concertos nos espazos públicos tendo en conta o diálogo e a boa convivencia.

Publicado en El Correo Gallego (16-01-15)

A MÚSICA DOS VILLAR. SOBRE UN RETRATO DE INFANCIA

NO PRADO CO ACORDEON

A herdanza musical dos Villar ven de varias xeracións, por vía masculina ata chegar eu. Segundo sei –por observación ou por noticia- foi dando saltos de avós a netos, quedando os fillos e fillas como transmisores ou noutra dimensión.

Meu bisavó Mingos era gaiteiro. Sopraba ben a palleta e tiña axilidade nos dedos. Non se enterou de que na ditadura de Primo de Rivera non se podía tocar o Himno de Riego e plantábao na misa das festas, ao alzar o cura, con naturalidade. O neto avisábao, segundo empezaba, mais non oía ben e ninguén conseguíu sacalo das súas. Afortunadamente pouca xente debía estar no allo da infracción e nunca lle trouxo desgustos.

Meu avó herdou o sentido musical na danza. Seica era o mellor bailador de Cancelada. Era o que marcaba os puntos da muiñeira, ao mesmo tempo novedosos e secundables, polo que non se facía unha rolda que pagase a pena sen a súa presenza. Tivo a profesión de xastre, herdada por meu pai e por min mesma.

Meu pai ascendeu un banzo importante na escaleira musical. Sabía solfexo e tocaba o acordeón. Primeiro diatónico e despois cromático. O cromático estaba feito de encarga por Larrinaga-Guerrini e pesaba moito -14 kilos- polas cousas especiais que lle pediu. No frontón lucía un escrito amoroso: ABELARDO Y ELVIRA. El nunca concebiu a vida sen o amor de adolescente que agardou vintedous anos pola noiva emigrada. Era tamén un bo barítono que cantaba tangos, zarzuela, cuplés, charlestón, pasodobres e o que se terciara, mesmo cantos relixiosos, pois fora sacristán de pequeno.

Eu herdei o amor polo canto e fun soprano en moitos coros. Estudei e dei clase de música, tamén aos meus nenos, e sempre tiven un coro nos centros que mo permitiron… De moza acompañábame coa guitarra e cheguei a aporrear un piano. Compuxen algo de música e son unha melómana irredenta. A música enche a miña vida e, dalgún xeito, vai impregnando tamén todo o que fago.

Os fillos estudaron xa práctica instrumental. María do Cebreiro é unha boa mezzosoprano -ten un disco gravado- e sería unha estupenda pianista se continuase. Abe é un músico con preparación e boa fortuna, o primeiro da familia que é profesional e en moitas facetas da complicada arte de Euterpe.

Agora chega Helena, que afina marabillosamente as cancións. Séntase ao piano para acompañalas cos dez dediños sobre o teclado dando raros acordes para os nosos oídos. De momento é portadora da paixón musical, aínda que xa non leve o apelido Villar por ningures. Pero algún día tiña que acabarse. E oxalá que continúe a música.

TEATRO DA RÚA: NA BOTICA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Unha botica de vila.
Dúas fileiras de clientes ante dúas pantallas de ordenador mostrando as ordes de emisión de receitas.
Nunha das filas chega a quenda da muller vella que está diante de min.

BOTICARIO: Bos días!
ELA (entregándolle a tarxeta): Bos días! Míreme, se fai o favor, cantas me quedan.
O BOTICARIO: Pois quédanlle tres. (Cita o nome dos medicamentos, todos descoñecidos para min).
ELA: Pois levareinos logo.
O BOTICARIO (cun ton menor e tristeiro): Pero dous non lle entran na Seguridade Social. ¿Lévaos tamén?
ELA: ¡Ai, non! Eses non, que non podo pagalos. Déame o outro, a ver se abonda. Malo será.

O boticario obedece movendo as cellas e a boca con xesto contrariado.
A señora sae coa cabeciña gacha apoiada no seu caxado.
Chego á miña quenda.
Teño que respirar fondo antes de falar.
O boticario tamén o fai.