APRENDER LITERATURA

IMG_5608

Estase a celebrar no Campus de Ourense da Universidade de Vigo un ciclo de actividades relacionadas coa Literatura Infantil e Xuvenil: “A pegada das mulleres desde a tradición oral á actualidade”. Coordínao a profesora Isabel Mociño González e foi programado para que, quen chegue a exercer o profesorado, poida estimular a afección pola literatura, a lectura que máis contribúe á educación integral por arriquecedora nas múltiples necesidades da comunicación verbal. Aínda así, é unha actividade aberta á que acoden tamén profesionais en exercicio e persoas interesadas no tema da educación nas primeiras etapas da vida. Polo ciclo pasaron e van pasar escritoras e escritores con experiencia no traballo pedagóxico e na creación literaría, oral ou escrita.

O papel das mulleres no cultivo literario destinado á infancia foi moi importante, tanto que, ata non hai moito, atribuíasenos esta modalidade como a propia para o noso xénero xunto coa poesía lírica. Porque a función de nai educadora ou mestra dos primeiros niveis –recordemos que para rexer un parvulario había que ser muller- favoreceu que que fabulasen para aquelas criaturas que lles foran encomendadas para a súa crianza ou educación institucional. Hoxe, a valoración da capacidade das creadoras debe ser moi outra, polo que teñen aportado a todos os xéneros literarios, sen límite de idade prevista para a recepción, en obras situadas en pé de igualdade cualitativa coas dos homes. Ao mesmo tempo, moitos homes foron incorporándose ao oficio de transmitir, mediante a palabra escrita e aínda oral, emocións líricas e historias que estimulan a sensibilidade e a fantasía das crianzas. En calquera caso, o achegamento á literatura debe acontecer moi cedo e discorrer por etapas que se suceden e superpoñen. O primeiro encontro de meniñas e meniños coa palabra literaria dáse no fogar e na Escola Infantil cando teñen moito poder os afectos. Os contidos son de transmisión oral. Anainas, cántigas, adiviñas, trabalinguas, ledaíñas, contos populares e lendas son as fontes literarias para este tramo de vida.

A segunda fase acontece na Escola Primaria cando se adquiren as habilidades lectoras. Debe ser igualmente pracenteira e apoiada pola casa. Continúa así o trato co valor lúdico do idioma e a descuberta de universos onde a palabra suxire máis do que di, liberada do uso cotidiano. A biblioteca cobra toda a súa importancia como espazo privilexiado de encontro cos libros que conteñen os elementos máis creativos e innovadores da comunicación verbal e van influír tamén na expresión propia abrindo o camiño para a conquista dun estilo propio na expresión das propias fantasías. Pouco a pouco o alumnado mellorará toda a comunicación escrita, sempre máis elaborada que a habitualmente empregada na oralidade. Como meta desta aprendizaxe literaria debería marcarse, xa ao final da Secundaria Obrigatoria, un mínimo acceso aos clásicos, tanto da cultura propia como da cultura universal.

Publicado en El Correo Gallego (30-10-15)

De Circes e Morganas. Homenaxe das escritoras galegas a Begoña Caamaño

 

images

“De Circes e Morganas. Homenaxe das escritoras a Begoña Caamaño. (A Sega, 2015). Obra colectiva de 27 autoras e prólogo de Encarna Otero”.

Se vos apetece, podedes ver o poema (páx. 41-42), recreación en clave feminista de “Tecín soia a miña tea”, de Rosalía de Castro.

http://www.asega-critica.net/p/publicacions.html?m=1

OS TRAXES NA POLÍTICA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Teño dificultade para me desfacer da roupa que me gusta e se conserva. Sálvame das consecuencias deste costume, que en tempos de bonanza ía moi decaído, non ser política. Así podo repetir modelo cando queira e ata non ter estilo, a non ser o meu. Por iso faría o mesmo que Manuela Carmena se me vise en obriga de asistir como anfitriona a calquera acto público de alto copete e pertinaz retransmisión nos medios. Iría con ese vestido que me gusta e me senta ben, aínda que leve o seu tempo no armario. A entendida en estilismo dun xornal madrileño dixo, na súa crónica de vestimentas femininas, que ía como unha funcionaria de Correos dos anos 40, con todo o desprezo non só a ela senón á comparanza. Puido ter interpretado ese vestido como moda vintage, pero foille moi tentador meter a que foi xuíza nunha época e nun traballo ben afastados do que ela representou como muller de vida plena non exenta de riscos mesmo para a súa vida. E tamén do que representa hoxe: unha alcaldesa demócrata seria que quere facer política doutro xeito.

A aludida respondeu, cando lle pareceu oportuno, que o traxe era antigo pero que adoitaba aproveitar as cousas. Sospeitabamos da súa austeridade, pero sabela posuída do espírito de reusar e reciclar, a min elévama como persoa e como servidora pública. O que se fai coa vida propia ten moito que ver co que se fai cos asuntos alleos e seguramente mirará cos mesmos ollos e aplicará a mesma receita aos bens comúns que foi chamada a administrar.

Nestes últimos anos, as prendas e complementos dos políticos e políticas convertéronse moitas veces en pedra de escándalo por iren unidos á corrupción que proliferou como os cogomelos no outono e encheu a moitos servidores públicos de glamour. Traxes masculinos de seda con pantalóns ben encinturados, elegantes bolsos de Vuitton para señoras, inusultantes reloxos Rolex para pulsos… Ían divinamente vestidos e vestidas sempre á moda, pero á vista do resultado, esa elegancia saíanos do peto. Descuberto tan impopular proceder, madia leva, e para ensaiar o parecido coa xente máis normal que irrompía na competencia, saltaron as garavatas e os botón das camisas e naceu nova estética para a elite masculina. Nelas a penas se notou aínda. Coas mulleres hai máis esixencia, pois deben andar impecables ao servizo da moda máis machista. Ás veces soportan costuras que ata nos apretan ás que miramos. Pero a falta de traxeo na política, se é algo máis que un ensaio, non acaba de lle gustar a certa xente porque non se adapta á clase política predefinida. Abonda con ler a descrición dun alcalde das mareas que publicou unha escritora de renome nun dos xornais galegos falando da vestimenta coa que chegou ao San Froilán de convidado. Se Manuela Carmena non saía favorecida coa comparanza, o pobre rexedor quedaba peor parado. Tanto que se compara cun indixente cuxa presenza atentaba contra o decoro, esa palabra xa en desuso para a integridade moral dalgúns moi traxeados.

Publicado en El Correo Gallego (23-10-15)

TORTILLA DE CANTARELOS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Temos un outono espléndido en cantharellus cibarius, un dos cogomelos máis delicado e con máis versatilidade na cociña. A súa color amarela, o seu himenio en engurras e o seu olor a chourizo, fano inconfundible, polo que paga a pena especializarse para recollelo e levalo á mesa. Tamén ten a ventaxa de ser o menos estacional, co que o podemos atopar abondoso en calquera momento. Non é pouca a sorte de que medre igual baixo árbores de folla grande e caduca -castiñeiro e carballo- como nos piñeirais. E postos a citar todas as marabillas deste fungo, non é parasitado, ten longa conservación en fresco e pode conservarse deshidratado.

Hoxe traio aquí unha tortilla para que utilicei, ademais deles e dos ovos, algo de sal, allo e perixel picadiños -venden o conxunto deshidratado e moído, que é o que empreguei-, pementa, noz moscada, sal e aceite de oliva virxe. Pasei primeiro os cantarelos e sazonadores por unha tixela, mesturándoos despois cos ovos batidos nun prato e usando finalmente outra tixela antiadherente e limpa para callala.

Se queredes probar, está moi, moi rica.

 

MALAS NAIS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Os problemas que hoxe se lles presentan ás mulleres para ser nais son tantos e de tal magnitude que un grupo de traballadoras cualificadas en diversas especialidades da arte, ciencia e tecnolxía, decidiu poñer en común as súas experiencias de loita e frustración persoal e profesional promovendo o “Club de malas madres”. Utiliza como medio de expresión e de intercambio un blogue de idéntico título e tamén as redes sociais. Á iniciadora, Laura Baena, creativa publicitaria, acompáñana neste sorprendente –sempre para ben– clube nais con profesións variadas: xornalista, directora de arte, terapeuta humanista, economista, farmacéutica nutricionista, consultora de beleza, psicoterapeuta infantil, emprendedora, mestra e psicopedagoga, publicista, experta en atención temperá e intervención psicomotriz, veterinaria, educadora canina, coaching, sexóloga, e especialista en DIY, a maioría delas con afeccións compartibles como cociña e deportes. Sen dúbida, son persoas excepcionais, capaces de conciliar maternidade, profesión e solidariedade con esa cantidade enorme de mulleres que, en contra de todas as dificultades, deciden ser nais e facerse cargo do coidado das criaturas tendo comunmente a sensación de que non o fan ben, de que non as coidan coa atención debida das consideradas “boas”, pendentes da súa prole porque fixeron da maternidade o oficio principal da súa vida.

Descubrín as “malas nais” –canto sentido do humor destila a nomenclatura!- cando unha amiga recén parida me confesou a súa desorientación ao verse co meniño no colo. Aínda que estivo pendente dos cursos e consellos dirixidos a unha maternidade máis madura pola idade das nais, conscientemente desexada e con preocupación porque o embarazo, o parto e a lactancia sexan procesos naturais, chegada a hora de verse coa realidade sentiu o baleiro de quen non sabe nada, a tristeza dunha depresión posparto e a soedade coa que se encontraba para se enfrontar con ese futuro que xa estaba en presente. Cría que debía sentirse contentísima, pero non o estaba. Tampouco se atrevía a confesarllo á súa parella para non fracasar tan axiña no empeño. En agradecemento á confianza de acudir a min como á nai que non tiña, quixen axudarlle a superar ese agobio e, nas miñas incursións polas redes, atopei este espazo de intercambio, información e loita por un mundo máis xusto para quen decide prestarlle á sociedade o impagable servizo de ser nais, única garantía de futuro. Segundo a OIT, a muller gaña un 17% menos que o home polo mesmo traballo e a nai un 5% menos que a que non o é. Unha das razóns desta fenda salarial é a falta de conciliación social e familiar, que carga o coidado da descendencia nos ombreiros femininos. E a todas estas, unha marca especializada en produtos de alimentación lanza esta publicidade: “Se non queres que o teu fillo che chame mala nai por obrigalo a comer, dálle…”. Intolerable expresión, abofé. E non só alimentaria, senón, e sobre todo, educativa.

Publicado en El Correo Gallego (16-10-15)

DEIXAR O TEMPLO (Tetraloxía)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

I

Pasa a auga de noite
polos ollos da ponte.

Non sei de onde viña,
porque daquela non era miña.

Sen saber onde vai dar,
xuntareime con ela no seu cantar.
II

Misteriosas mulleres
que falaban de bálsamo e ferida
chegaron ao meu soño para un ágape
deixando esparexidas palabras pola casa.
Lenes, festivas, tristes, duras, acusadoras,
quedaban engarzadas nas paredes
brillando como lámpadas
e aos poucos ocupaban todo o espazo
co perfume que fai da casa templo.
Non sempre ao espertar se acaba o soño
e eu estrañei a casa que me apagou a voz
tras o paso daquelas oníricas mulleres
que deixaron enreixadas as xanelas
e esqueceron poñerme pechadura.
III
Pronunciáronse as cousas que me queren
moi señardosas: “¡Vaste!”
Non vale a negación
se acariñas as táboas, as paredes e os mobles
para deixar pegadas baixo o póo
que o sagrado apaxoa sobre as cousas.
Fóra cantaba o río no solpor
co laúde que pon compás ás ninfas
cando o aire arrecende a despedida.
IV

Polos ollos da ponte
pasa a auga de noite

Porque daquela non era miña
non sei de onde viña.

Xuntareime con ela no seu cantar
sen saber onde vai dar.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Publicado na revista de poesía Xistral (nº 18, ano 2015)