COCIÑAR RECUPERA O VIVIDO

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Caldo ou cocido auronsán

Viñéronme acompañar sabias mulleres ancaresas para facer este caldo. A señora Xenoveva, velliña de saia longa e fruncida que vivía de pedir, cos seus refráns: “En xaneiro/ saben as verzas a carneiro”. “O caldo que non leva un pouco unto/ non está no seu punto”. “O caldo para ser bonhe/ ten que levar do que doe”… Miña nai, que o facía poucas veces, mais moi rico… As que me acolleron nas súas casas cando fun mestra nova: Xulia e Leonor (Vilaver),e Pacientina e Dolores (Quintá de Cancelada)… Apeáronse todas do meu recordo, andaron pola cociña e acabaron na mesa. Déronlle a súa aprobación, aínda que o atoparon soso. Pero entenderon que cambian os gustos e a preocupación pola saúde.

Cociñar pode ser un acto de recuperación do vivido… O arrecendo non só nos leva a un recanto da memoria. Reconstrúenos, nun relustro, como fomos en calquera daquela… E percibímonos como quen fomos daquela, como quixemos daquela, como sentimos daquela… Hai cousas na sensación inexplicables porque vibrou o corpo e mais o espírito dun xeito que nos transporta a un lugar, a unha noite, a un amor… Pero que vai máis aló da memoria e non se pode sentir unicamente lembrando.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Caldo de berzas

Advertisements

O ENTROIDO GALEGO. GASTRONOMÍA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Botelo/androlla, segundo o lugar con chourizos variados.

O Entroido máis longo de España celébrase en Xinzo de Limia. Empezou o pasado domingo, fareleiro –farelo e fariña andan pola rúa para botarlles encima aos participantes-, ao que seguirán outros catro: oleiro, corredoiro, entroido propiamente dito ou lardeiro e piñata. De interese turístico nacional, non é a única celebración singular do noso Entroido. Ancestrais, mimosamente preparadas durante meses con rituais, máscaras e indumentarias de seu son únicas. Reducidas a territorios moi concretos e unidas especificamente a eles, medran no protagonismo pola vistosidade plástica e cerimonial e polo sentido de participación vecinal e de acollida. O noso Entroido é festa exitosa con resonancia nos centros de ensino, nas asociacións culturais, nos grupos de amizade e nas numerosas formas sociais nas que as persoas se xuntan para invertir dalgún xeito os seus roles recorrendo aos disfraces individuais ou en forma de comparsa.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

O Entroido galego está ligado á gastronomía do porco -conxuntada cos produtos vexetais do cocido e outras carnes-, e á sobremesa de orellas e filloas. Porque o prato asociado á festa é o cocido que, aínda que non se reserva só a esta data, non pode faltar nunha mesa doméstica ou hosteleira que non se exclúa do tempo. Hai casas que preparan espléndidos cocidos en pequenas vilas e lugares con gran variación de contido. Nas cidades hai restauradores que se están especializando en cocidos de calidade, incluso con patacas á altura do resto dos compoñentes, que xa é o máximo que se pode chufar. Foran desaparecendo do cocido as castañas, mais empezan a recuperarse e non é raro que aparezan pola esquina dunha boa mesa. Botábaas de menos don Álvaro Cunqueiro e alegraríase de as saudar outravolta. Como o que está triunfante é o de Lalín, é probable que se acaben algún día as dúas clases de cocido que coexisten en Galicia: o que leva garabanzos e ten entidade completa sen o caldo que se pode aproveitar para a sopa, e o que forma parte integrante do caldo tradicional de verdura, fabas e patacas, do que se retiran os complementos de carne e unha parte do caldo escorrido para servir como compango. O primeiro é do interior e o segundo máis das beiras do Atlántico.

En canto á verdura do cocido con garabanzos adoita ser o grelo, que vén coa sazón, ou o repolo. Nalgúns establecementos, para un grupo de comensais considerable, serven ambas verduras e tamén completan a legume á elección de cada comensal con fabas e garabanzos. Dos embutidos, hai variedades zonais que se van estendendo. Ademais do chourizo tradicional, pode levar o ceboleiro e o cabaceiro. Cada vez máis apreciado fóra do territorio de onde é propio, é o que leva ósos coa súa carne, que pode chamarse botelo ou androlla. No sabor non presentan grandes diferenzas e mesmo se confunden nalgún sitio. É un embutido que está en alza e, grazas á industria cárnica do porco, abandonou a montaña oriental e xa se pode degustar en calquera mesa de Galicia.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Lacón e cachola/ cacheira/ cachucha.

Publicado en El Correo Gallego (22-01-16)

LIBRO DO MAL AMOR

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

A violencia machista percorre o mundo de diversos modos cunha escala variada de consecuencias que teñen o feminicidio no cume. Máis ou menos disimulado ou tolerado pola tradición e polas leis, o patriarcado sitúa a muller un paso detrás do home. Veño dicindo que, se superamos esta desigualdade estrutural, no futuro considerararase a situación pola que pasaron as mulleres -aínda hoxe no mundo que recoñece a igualdade nos dereitos humanos- máis anómala que a escrivitude da raza negra. As mulleres somos máis de metade da humanidade e a desigualdade non vén da man de mercadeiros sen escrúpulos e amos sen consideración, senón do contorno familiar, social e institucional que nos rodea.

Tan grave eiva só a pode vencer a educación, que é quen garante os cambios. Pero ha ser unha educación que mostre a igualdade real de mulleres e homes en todo o seu curriculum oculto, pois non chega con predicar, que hai que dar exemplo. A aprendizaxe da igualdade apréndese pola inmersión na igualdade. E niso tense que implicar a sociedade en xeral, moi particularmente os medios que transmiten valores máis ou menos ocultos nas mensaxes. O papel da familia é moi importante, máis tamén precisa que se interveña sobre ela pedagoxicamente por ser unha das grandes herdeiras e transmisoras dun comportamento viciado por moitos séculos. Neste concepto globalizador da educación ten un destacado papel o sistema educativo oficial en toda a súa complexidade, desde os planos de estudo e a filosofía que os inspira, ata o trato persoal dos membros da comunidade educativa, pasando polos programas que desenvolven os planos, os materiais que se utilicen e as actividades de aprendizaxe que se propoñan.

No contexto de escola educadora para a igualdade e contra a violencia de xénero, naceu un proxecto colaborativo no IES Laxeiro (Lalín) da man da profesora Gracia Santorum, que foi involucrando departamentos e alumnado, arredor da idea do amor en igualdade, sen dominio nin violencia, na creación literaria a través dunha das formas-subxénero aparentemente máis sinxela: o haiku. Nestes pequenos poemas –tres versos de 5, 7 e 5 sílabas- arredor da relación de parella e contra o maltrato machista, o alumnado foi facendo os seus textos que pasaron a ser ilustrados por outro alumnado nas clases de educación artística. Ao alumnado seguírono profesoras e profesores que tamén fixeron o traballo de escribir e ilustrar haikus contra a violencia de xénero. Finalmente, 42 escritoras e escritores foron convidados a completar esta obra literaria, ilustrada por Mar García e Aránzazu Diñeiro. O resultado deste traballo foise mostrando de diversos modos a outros centros e ao público. Estivo en cartaces, nas redes sociais e nun blogue. Finalmente foi publicado pola Xunta de Galicia nun libro fermosísimo na forma, que honra o que o nome do centro representa, e selecto no contido que pretende transmitir: “Libro do mal amor. Contra a violencia de xénero”. Moitos parabéns.

Publicado en El Correog Gallego (15-01-16)

AS CUNCAS DA MEMORIA (Homenaxe a Isaac Díaz Pardo, no seu 4º cabodano)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

MINI E MERO CANTANDO BAIXO DE CHUVIA ANTES DA OFRENDA

 

Porque sempre buscamos cabo de Isaac memoria
coa fe coa que se acode a un cenobita
que é meigo de esperanzas
no Templo de Monxoi.

Unha cunca con nome, un medallón lendando,
por veces un debuxo ou unha praca en letra “castelao,”
pedíamos daquela precisados
de gardarmos lembranzas.

Creador de recordos cara adiante,
notario de memorias cara atrás,
Isaac foi para nós o gran antídoto
do cruel esquecemento que se filtra
nas regañas do tempo a destruír os signos.

Creaba Isaac obxectos para gardar memoria
e era fonte manando ese milagre
que alimentan devotos urdidores de fíos
no tear dos recordos,
e tamén compostores do discurso
no tear das palabras.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ACOLLIDA DOS PARTICIPANTES

E a por de crear cuncas e publicar papeis,
Isaac dispuxo pontes sobre todos os ríos
que querían deternos na súas augas turbias
e carreiros de subir aos montes sacros
que nos curutos gardan as verdades
escondidas demais as máis das veces.

Hoxe estamos gardando a memoria de Isaac
que alumou os camiños
polos que atravesamos xuntos ou en soidade
ata chegar de novo cabo del
que nos fará unha cunca,
un medallón lendado,
unha placa con letra “castelao”
librándonos da amnesia que atenaza o pasado
para que non nos valla de temón do futuro.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

O CORTEXO DIRÍXESE Á CAMPA

 

Cemiterio de Boisaca, 10-01-16