LUEIRO REY XORNALISTA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

A celebración do centenario do nacemento de Manuel Lueiro Rey ten o centro nas actividades que se desenvolven no Pazo da Cultura de Pontevedra, de 12 de maio a 16 de xuño. Unha gran exposición fotobibliogrática, completada pola obra de 22 artistas da plástica -idea e deseño de Carmen Carreiro, con Ramón Rozas de comisario e Ramón Nicolas de coordinador-, e a música de Juan Carlos Cambas e Rosa Leiro, acompañan un programa semanal de catro mesas sobre o Lueiro Rey narrador,  poeta e xornalista, e o seu perfil humano e político. A exposición continuará ata o 19, facendo despois itinerancia por Galicia e o norte de Portugal.

Unha aportación que arriquece o evento, xa importante de seu, é a recuperación de artigos xornalísticos escritos en galego (1977-1988), recompilados por Ramón Nicolás e publicados nun libro por Laiovento. “Novas crónicas dunha transición intransixente” foi presentado na mesa sobre o Lueiro xornalista, labor que desenvolveu co interese de quen quere facer aportes máis directos do que os libros mostrando as súas ideas. Este xénero crea un campo de interacción inmediato cos lectores, que suscita debate, seguindo próximo á literatura, pois o afán de estilo e o manexo do idioma son ferramentas de traballo das que quen escribe nunca adoita prescindir, tal é o caso de Lueiro Rey. Esta escrita próxima á realidade, que atopa un espazo privilexiado entre o discurso informativo que narra o acontecer do día, supera a asepsia que debe ter a resposta aos cinco “w”. Os lectores e lectoras que procuran o xornal para saberen  o que pasa no mundo queren atopar de paso un discurso diferente, que expreme as connotacións das palabras, estimula o gozo estético e resalta a liberdade de pensamento, segundo a subxectividade coa que cadaquén se implica no acontecer.

Esa promiscuidade coa noticia decide que este tipo de textos teña un destino efémero, porque a temática adoita fusionarse coas marés dos acontecementos. Mais ao libro “Novas crónicas dunha transición intransixente” non lle acae o da efemeridade.  Esa parte  da escravitude do contido ao curto espazo do día só se cumpre nestes 63 artigos en canto que se tiveron que recuperar da hemeroteca. Aquela súa voz “intransixente, rexa, cívica e comprometida” segue vixente “hic et nunc”. Escritos con formas moi variadas –con uso frecuente da poesía- tratan gran diversidade de contidos con profundidade ética e coa engranaxe dunha sólida cultura. Mesmo é asombrosa unha actualidade que só pode explicar a profundidade do pensamento dun autor que sabe buscar referencias e puntos de interese no substracto da realidade mutante para conectar coa permanencia. Mais tamén, é aí está o acerto duplo desta recuperación, porque as miradas máis críticas de hoxe volven fixarse nese espazo de tempo convulso que Lueiro esmiúza deixando nos seus escritos o pouso dunha análise atinada que ha sorprender a quen someta a crítica o atropelado acontecer sociopolítico dos nosos días.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Publicado en El Correo Gallego (10-06-16)

VOAXA E CARMÍN

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Con “Voaxa e Carmín” Esther F. Carrodeguas obtivo o 10º premio Abrente da Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia, texto que vén de publicar “Difusora de Letras, Artes e Ideas”. Conta cunha nota-dedicatoria da autora sobre a aproximación ás personaxes inspiradoras, “As dúas en Punto”. No prólogo, Fabrice Corrons (Universidade de Toulouse 2) sitúa a autora no conxunto do teatro contemporáneo feito por mulleres en todo o estado, fai unha análise do texto e dános claves para a lectura, pois o texto dramático só cobra todo o sentido na escena, que é onde nos conmove e nos predispón á reinterpretación persoal do conflito que presenta. Péchase cun epílogo da profesora Encarna Otero,  reivindicadora da dignificación de Maruxa e Coralia Fandiño Ricart, que nos ofrece un resume da tráxica historia da familia e das actitudes desafiantes e atípicas destas mulleres que sufriron cruelmente a opresión do franquismo.

O drama, ficcional porque altera nun momento a rotina das biografías, está moi logrado. A traxedia desenvólvese nun diálogo ininterrompido das dúas personaxes, moi dependentes entre si e totalmente illadas da realidade. Elas foron no seu existir como figuras do teatro pola rúa, coa súa vestimenta e coa súa actuación perante os espectadores. Parecían intepretarse a si mesmas, como máscaras actuando no escenario de Compostela á marxe da vida común que exercía a veciñanza. Eu tamén fun espectadora desa actuación nos anos 1965-66. Seren teimudas no horario, no traxecto, no disfraz, na maquillaxe, facíaas personaxes dunha obra que a xente podía ver e, de feito, saía para miralas meterse con elas, como se fai coas máscaras do Entroido. “Voaxa e Carmín”, coa recorrencia nos diálogos ao viño Sansón e ás galletas como alimento único, vainos pintando unhas mulleres extravagantes, empobrecidas, torturadas por forzas externas, torturadas por si mesmas coa súa sexualidade reprimida, dependentes en exceso unha da outra, pautadas polos consellos do pai e do irmán Manuel –os máis influíntes no proceder que elas cren correcto e a fonte orixinaria do seu conflito co franquismo-, da nai e de Sarita… Os personaxes están ben conseguidos en si mesmos e, xa contrastándoos,  son moi concordes coa historia destas mulleres que nos fixeron rir nunha época de escuridade e chorar cando foi posible recuperar esa memoria histórica que dalgún xeito nos tiña afectadas a todas as mulleres da época e á sociedade en xeral. Teremos ocasión de ver a obra completada pola dirección de Xavier Castiñeira  e dúas grandes actrices,  Mabel Rivera e Belén Constenla, capaces de interpretar  as dúas mulleres que hoxe están simbolizando dalgún xeito a Compostela e que son memoria do tristísimo paso daquel franquismo agrisado polo noso país e pola nosa xente. Completan a ficha técnica Kukas (escenografía), Roi Fernández (audiovisuais), Javier Quintana (iluminación), Trini. F. Silva (maquillaxe) e Mari Seoane (vestiario). Presentarase na MIT de Ribadavia.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Publidado en El Correo Gallego (03-06-16)