QUE VAI FACER GALICIA COA LINGUA?

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Da riqueza cultural aque acumulou Galicia a través dos séculos hai unha obra que vén atravesando a alma do pobo como un río que canaliza o caudal irrepetible dunha visión do mundo. É a lingua, xenuína evolución do latín da Gallaecia, asentado no sustrato de falas anteriores e con aportacións que recibiu doutros idiomas. Foi contemporánea de todo o que lle aconteceu a Galicia, do mellor e do peor. Ora foi idioma de prestixio no que trobaba o Rei Sabio, ora lingua dun país ao que se lle substitúe a nobreza por outra foránea que trae idioma alleo para os usos de prestixio, ora lingua erguida para a escrita e a literatura, ora idioma proscrito para usos oficiais polo franquismo, ora lingua recuperada e oficial en virtude da Constitución e do Estatuto de Autonomía… Nas circunstancias adversas non secou o río da fala, pero si o da escrita e a gran maioría dos falantes foi percibindo a rara situación como feito normal favorecido pola perda da memoria dos tempos de brillantez escondida en textos inaccesibles. Reprimida no sistema educativo, a familia decaeu na súa transmisión para favorecer o estatus dos seus descentendes, propiciando a perda das persoas monolingües ou instaladas na lingua propia con coñecemento e dominio doutras para as relacións co mundo. A sociedade galega converteu a fala dunha porcentaxe altísima da poboación e entendida por toda ela nun idioma considerado menor cangado con todas as eivas sociais. Tiñamos unha lingua para a cultura libresca e escrita, e a nosa para a oralidade o analfabetismo e a cultura popular. Que lingua falaban os personaxes menesterosos de Dickens? Falaban inglés. E o propio Dickens, Shakespeare e Lord Bayron? Tamén. Pero Galicia tiña o galego para os primeiros. Para os segundos, o castelán.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Houbo mentes pensadoras que percibiron tal anomalía. No século XVIII, o Padre Sarmiento considera o estraño feito unha das causas do atraso do país e fai a defensa da alfabetización dos nenos na lingua que falaban na casa, así como do uso polos curas no ministerio. Este pensamento implica a idea de normalización dun idioma postergado. A historiadora da Pedagoxía Ángeles Galino falaba de Sarmiento na cátedra da Universidade Complutense como dun gran adiantado por estes postulados. No Rexurdimento, Rosalía e outros recuperan aquela lingua vulgar para a escrita sen ter coñecemento de que xa tivera unha brillante literatura. Esta recuperación pasará despois polas “Irmandades da Fala”, creadas hai 100 anos, que a introduciron noutros usos, e por varias xeracións de creadores que conseguiron un sistema literario intercambiable co de calquera idioma. Tras sufrir a forte represión do franquismo, adquiriu coa democracia o estado de lingua oficial e foi introducida na escola, nos medios de comunicación e nos diferentes sectores sociais. Non obstante, por inercia e por desleixo dun país que non adoita conservar os seus tesouros, perdeu moitos falantes. Os grandes cambios no mundo rural e mariñeiro -os seus principais conservadores-, a presión dos medios audiovisuais, a escolarización non planificada para conservala nin recuperala e o erro de a identificar co nacionalismo dificultaron o equilibrio dos tres factores que determinan a saúde das linguas: actitude, competencia e uso. O galego non acadou os obxectivos de normalización do catalán e do éuscaro, mesmo tendo nos inicios o máis elevado número de falantes, que agora descende de forma alarmante en cada xeración.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Con todo e resistir en todas as mallantes, estamos nunha encrucillada que esixe moito apoio para que no acabe en lingua ritual cando está amparada polas leis. Preservar a normalidade do maior ben herdado, que ten proxección internacional polos seus lazos coa lusofonía, precisa o esforzo de toda a sociedade: falantes, familias, escola, institucións e directrices políticas atinadas. A lingua terá o futuro que Galicia queira darlle. Nunca tivemos nas mans, nas de todo o país, tanta responsabilade.

Publicado en 61 Mujeres escriben en el DÍA DE GALICIA (El Correo Gallego, 25-07-16)

 

 

 

 

 

Advertisements