PRIMEIRA COMUÑÓN

O recordatorio da miña primeira comuñón está datado o 27 de maio de 1948, festa de Corpus Christi. Inda non cumprira eu 8 anos, pero as organizadoras de eventos parroquiais mandaron razón á casa de que debía facela, pois  sabía todo o que hai que saber. Pedían que me vestisen de branco porque iamos en grupo. Estou no anverso cun vestido que fixo miña nai, bonito por certo, veo longo de tul, libriño de nácar, rosario e faltriqueira. Cando me fotografou María Roca –que gran fotógafa!- para que o recordatorio estivese a punto, nun descanso montei así vestida no triciclo dos seus nenos. Seica sabía o necesario para comungar, pero non para coidar galas que non se correspondían co meu estatus social e as ía lucir forzada. O texto di que foi o día máis feliz da miña vida, mais non foi certo. E non por lle chama vida aos 7 primeiros anos, senón porque no acto da confesión da véspera, alguén pouco piadoso me roubou o paraugas con man de marfín en forma de cabeza de elefante. Levaba na man de miña nai 10 anos e era o paraugas familiar, polo que o desgusto foi moi grande e eu chorei como culpante, xa que o sentido de culpa si que o tiña suficientemente desenvolvido. Como se comungaba en xaxún, ás nove da mañá alguén me pisou o veo e quedou resgado. Para a misa procesional das 12, vestía xa veo curto e grazas a que se lle puido dar unha traza. Fomos facer a foto de grupo, esta creo que en “La Palma”, e xa non recordo nada máis. Inda así, foi un día moi especial porque percibín que o olor de Deus saía dos ramos do “Philadelphus coronarius” que enchían a igrexa e esa sensación acompañarame toda a vida.

Hoxe, non habendo esas presións desde o círculo da Igrexa, todo ao contrario, e sendo en teoría máis libres para decidir ante as imposicións sociais, as comuñóns convertéronse nun acto referencial de alto rango, sobre todo para as nenas que xogan unha especie de trasnoitado rol de princesas ao estilo Sissi ás que se lles rende a economía familiar para estar á altura. O xuíz de menores de Granada, Emilio Calatayud, bota ano tras ano un sermón laico no seu blogue sobre estes dispendios pedindo mesura nos festexos das comuñóns porque algo hai que deixar para cando casen. Debe ser doado caer nesta trampa do mundo consumista. Se a nena vai como unha princesa, á nai tócalle ir de raíña e aí acae outro traxe de luxo. E o pai non vai quedar moi atrás, inda que non se atreva a tanto. As convidadas non queren desdicir moito tampouco. A comida ten que estar a ton e despois veñen os agasallos. Se antes era a perrallada que cabía na faltriqueira, hoxe vai desde un dispositivo móbil de última gama a unha viaxe a Disney World. E mentres tanto, as auténticas princesas visten un traxiño con carpín alto, camisa, gravata e chaqueta, ou sexa, o uniforme escolar algo ornado para a gala, nun acto de sinxeleza. A única que estropea esta mensaxe  moderna e austera é a raíña, vestida de guipur polo seu deseñador Felipe Varela, que así protagoniza o acto.

Publicado en El Correo Gallego (26-05-17)

 

 

UN DÍA NON ABONDA PARA A LINGUA

O 17 de maio de 1833, a nai de Murguía paría, de paso por Arteixo nunha viaxe, o neno que foi un dos grandes intelectuais do país, e non só do país. Tal día de 1863, Rosalía asinaba os libro “Cantares Gallegos”, facéndolle un agasallo ao seu home, Manuel Murguía, no trixésimo aniversario. Tal día de 1963, a RAG proclamaba esta data “Día das Letras Galegas”, rememorando todo o anterior e para poder sacar a lingua ao fóro público unha vez ao ano sen atrancos gubernamentais e dedicándollo a unha escritora -empezou por Rosalía- ou escritor dos falecidos cuxa obra merecera ser recoñecida pola poboación que na súa gran maioría era analfabeta na lingua de Galicia, inda que a falaba normalmente. Estaba vetada nos usos máis simbólicos, pola reacción contra a cultura propia: escola, igrexa, xustiza, profesións liberais e a lingua escrita en xeral, agás as obras literarias que pasasen a censura. Este día nace no campo da creación literaria, pero a súa proclama foi un revulsivo social que permitiu unir as vontades de quen precisabamos un espazo para sentirmonos nós sen ataduras, poder entoar o himno e facer unha festa cívica da galeguidade á que ano tras ano se foron sumando persoas e entidades que popularizaron esta celebración. Cómpre recordar as circunstancias nas que naceu o “Día das Letras Galegas” para referenciar en que o debiamos converter nos tempos en que a lingua é oficial, está ou debe estar presente en todos os campos dos que fora arredada e o alumnado foi pasando desde o curso 1980-81, segundo consta nos currículos oficiais, polas clases de lingua galega e ensino dalgunha outra materia impartidas no idioma que ergueu Rosalía coa publicación mencionada.

En principio non debería ser día festivo, pois non hai nada que o xustifique se non é coutalo da mobilización social que precisa usándoo en todos os campos para facelo ben visible no intercambio reinvidicativo dunha xornada de traballo plural. Porque hoxe é un día como outro máis do calendario, sacada a parte de homenaxe literaria que a RAG queira render a quen posúa unha obra que mereza ser difundida e estudada. Hoxe, con todo a favor, a situación da lingua é palpablemente precaria, a pesar desta anomalía do 17 de maio, xornada na que recibe a amorosa entrega dos Concellos, as Deputacións, a Xunta e outras institucións, canda os centros de ensino que fan todo o posible para destacar a excepción con entusiasmo e entrega. Coa perda acelerada de falantes entre os máis novos porque a familia en xeral non freou o proceso de substitución, co último decreto de ensino que recorta o galego no seu uso e priva as criaturas máis noviñas do seu contacto escolar nos mellores anos para a aprendizaxe, co descenso de publicacións en lingua galega fronte ao que sucede nas outras comunidades con lingua propia, co escaso apoio que lle prestan polo xeral os medios de comunicación audivisual e escrita, debemos ter moito coidado de que non nos morra de éxito un 17 de maio.

Publicado en El Correo Gallego (20-05-17)

O DESCARO DO PLAXIO NA ERA DA POSVERDADE

Unha senadora de Foro Asturias presentaba os seus discursos copiados literalmente de artigos de prensa, páxinas web e publicidade. “Unha plaxiadora en serie”, di un dos copiados, Carlos Prieto (“El Confidencial”), pois servíalle calquera texto relacionado co tema que debía tratar. Descuberta e afeada dalgún xeito esta conduta impresentable nunha sociedade que queira chamarse seria, manifestou que era o estrés, xa que ás súas señorías case non lles queda tempo para o inxente labor que lles esixe a Cámara Alta. E nós, xente da rúa, falando de suprimir o Senado pola súa inutilidade ou, cando menos, por non ter unha tarefa que o faga rendible, xa que non hai relación entre o que nos custa e o pouco útil que nos é. Por estes plaxios, a senadora cobra 5.700€ euros ao mes, cando quen fan os orixinais poden ser con moita sorte mileuristas ou simples becarios. Isto era impensable incluso sen medios de rastreo para descubrilo, que xa tiña mérito ter escrúpulos daquela. Claro que os escrúpulos podían vir do medo á desautorización pública, porque había desexo de benquedar ante uns principios éticos que non o desculparían. Daquela, e non hai tanto, para as trampas contratábase un “negro”, é dicir, un escravo, ao que se lle pagaba a cambio da renuncia á autoría en beneficio do pagador. Practicamente eran todos homes, o que me permite escribir sen  remirar a linguaxe. Hoxe éme necesario facelo, porque moitas mulles, aquí temos mostra, ocupan cargos que esixen formación para desempeñalos con dignidade, como tamén hai traballadoras cualificadas intelectualmente que puideran ser explotadas en clandestinidade intelectual. Era así, digo, porque a quen fose pescado coas mans na masa montábaselle unha que, no caso que nos ocupa, obrigaría á senadora a deixar o cargo ou a que a retirasen del. Por Europa, inda hoxe dimiten mesmo presidentes de goberno ou ministros se se lles descobre que introduciron unha pequena parte copiada na súa tese de doutoramento, inda sen ter tal traballo relación co seu desempeño público. E é porque xa se sabe: “Quen fai un cesto fai un cento,/ se lle dan vimbios e tempo”.

Isto era antes de non hai moito, Porque, recén chegada a era da posverdade, cambiou moito o valor das palabras e mesmo naceron outras. A seriedade dos dirixentes políticos, e non só eles, caeu tan baixa que o seu traballo precisa que renomeen o xa nomeado para lle colocar un envoltoiro de ambigüidade que nos faga dubidar das cousas que sabiamos. Mudan as palabras para negar sen negalo o que está claro, enganando a ollos vista coa camuflaxe dos significados. Despois dan o paso a enganar xa sen engano e non reciben penalización social polas falcatruadas ao asumir a posverdade como inevitable. Partindo desta premisa, quen ía perder o tempo en buscar “un negro ou negra” para que faga o traballo escondido nunha bufarda se se pode aproveitar gratis e directamente o de quen o presente elaborado sen ter que lle dar sequera as grazas?

Publicado en El Correo Gallego (12-05-17)