O TRAXE DUN DÍA

AS DERRADEIRAS UVAS

Hoxe non se presenta ningún cliente a un xastre pedindo que lle fagan un traxe para un día. Xa custa atopar a xastrería clásica porque o Pret-à-Porter deu o seu golpe de man case definitivo e non se fai roupa de home á medida máis que moi luxosa, propia de quen se empeña en levar elegancia por fóra e, ás veces, o desfalco público no faiado da conciencia. E é inda menos probable que exista o cliente adulto de mediana idade que decide ter feito un traxe –polos Ancares inda lle podían chamar “vestido”- gardado para unha ocasión que podía presentarse e daquela a roupa só se podía encargar cando había con que pagala. Se o cliente tiraba a idade avanzada, seguro que estaba pensando no día en que tiveran que o amortallar para un enterro digno. A morte hai que esperala no tempero, inda que poida vir a calquera hora. “Il iba de camisa limpa/ e zoquiñas brancas./ Os amiguiños levábano./ Non pesaba nada”, di Pimentel en “O enterro do neno pobre”. Era raro que morrera ningún home maior que non tivera prevista a prenda da derradeira viaxe. Se quedaba algún,  a familia tiña que recorrer á xastrería para amañar unha mortalla cos dianteiros da chaqueta figurados e a espalda aberta para llo poder vestir. A roupa dun día opoñíase á roupa de diario. No medio quedaba a roupa dos domingos. Xa que logo, tampouco será doado atopar quen vaia facer roupa de diario, porque o diario hoxe é “casual” e non se distingue a clase social da maioría da xente pola roupa. Non hai roupa de diario que se poña os días soltos do domingo ou festivo, ou se vista ao poñer o pé na casa para conservar a outra. Hoxe lévase –no sentido da moda- o lucimento todos os días e a todas horas. Á xente noviña faina máis feliz mancharse, segundo algúns anuncios de deterxente. A prenda vai á lavadora co produto anunciado e queda nova para o outro día e a criatura queda educada para cumprir os desexos artísticos de pintar todo animada polo spot que lle gusta ver para rir. Unha nena criada na austeridade fóra de época –que desatino familiar!- dicía que as súa primas caducaban a roupa cando se poñían a xogar polo chan cos vestidos que traían dunha festa.

Eu ía falar de traxe dun día e a roupa de diario, de galas dun día e da roupa de cote (as últimas formas son usadas por Rosalía en “A xusticia pola man”) para ver os cambios nos usos idiomáticos que acarrean os cambios sociais. Hai xiros na miña xeración que se perden na fala actual e cuxos cambios producen desconcerto en textos herdados de inda hai pouco. Co esmorecemento e as transformacións do mundo rural perdeuse o sentido de moitas frases, de moitos versos… Pasa coas obras de Rosalía, e cos relatos de Castelao ou Cunqueiro, é dicir, con obras de clásicos ás que había que dar cabida nas aulas como lecturas explicadas, porque non é de esperar que o alumnado teña acceso a edicións anotadas e privalo do coñecemento mínimo destas obras é furtarlle  o tesouro do pasado literario próximo e da cultura que reflicte.

Publicado en El Corrego Gallego (05-05-17)

Advertisements

POEMA MITOLÓXICO AO PICO SACRO

 

I

Ben deitamos de que os deuses e os heroes

subiron ás montañas buscando alí poder e soedade,

pois nos cumes naceron grandes mitos

despois esparexidos en chairas e valgadas

xa circundadas de domesticación

onde é menos doado

que o cosmos nos integre aos seus enigmas.

 

Corpóreos coma nós son eses cumes

con formas masculinas que o sol perfila ao erguerse

e a lúa feminiza pousándoos sobre a noite.

Igual ca nós gardan nos seus espazos

as moradas perdidas de toda a señardade.

 

II

Claudia Lupa romana, por desexo castrexa,

casara con Lobecio e parira a Privano

sendo dona de terras, de gandos e poderes

naquel tempo sen límites confuso como a brétema.

 

Sant Iago andaba errante nos sucos de Galicia

traído por discípulos na súa barca pétrea.

Buscaban Sar arriba un locus para o enterro

e acaía que fose no circundo lupario.

 

O milagreiro apóstolo xa salvara a Privano

dunha batalla acuática do arredor dalgún vicus,

e seguía camiño na barca ata que a terra

se impón como vereda que precisa xugada.

 

Xugada e sepultura. E a endeusada raíña

mandou parte dos homes a consultar en Duio

no templo de Ara Solis onde facer sartego

e era todo un engano que os levou á cadea.

 

Librounos dela un anxo que os volveu á raíña

e ela tenta mofarse unha segunda volta

ofrecéndolles bois do pico do Ilicinio,

que hoxe din Pico Sacro, para transportar pedra.

 

Un dragón custodiante da cova que dá ao inferno

prohíbelles o paso e eles erguen con brío

o talismán da cruz que rebenta o maligno,

mais descobren que os bois eran touros moi bravos.

 

Repiten o remedio de lles mostrar a cruz

para así amansalos e eles dobran as patas

dianteiras baixando as cabezas humildes

e con eles camiñan para os volver a Lupa.

 

En véndoos todos xuntos a soberbia raíña

préstase xa vencida a facer o sartego

no que Sant Iago garda repouso na Fisterra

que veu buscando en barca do outro lado do mundo.

 

Hai quen di que os bois mansos foron buscando o sitio

e subiron o carro ao cume do Ilicinio

para despois baixalo ao bosque Liberdvnvm

onde o sagrado corpo foi por fin sepultado.

 

 

III

Chámanos,  Pico Sacro,

Monte das Aciñeiras,

Ilicinio.

Chámanos ao teu cume

para mirar o sol que enterra o día,

e escoitar o amencer que resga a noite.

Chámanos cos ecos que entretecen

tambores percutidos polo tempo.

 

Sairán os ancestros dos ancestros

pechándonos o paso ao noso soño,

pero ningún ser libre existe sen batalla

e na ascese podemos ripar das flores brancas

talismán avogoso contra os dragóns e serpes

que se agochan nos pregos da memoria.

 

Chámanos, que subimos

a abrazar o universo.

Publicado en Pico Sacro. ferido polo lóstrego e a lenda, Alvarellos Editora, 2017

 

 

 

 

DO PROXECTO “#PASAXEIRAS”

DISTANCIAS

O traxecto é dunha hora, pero quere durmila sen que a interrompan. Durante o  sono pode volver o bico del, a caricia da nai, o arrecendo das terras da súa infancia… Os soños viaxan de improviso sobrevoando milleiros de quilómetros. E cando veñen, son o mellor na viaxe da cada día.