O CALDO, DE PORRETOS

Foi ver esta mañá cebolas novas nun posto ecolóxico da praza do mercado de Rianxo e acordarme do caldo de porretos, un deses caldos que se facían na época en que a verdura habitualmente usada neles era escasa. Tamén se recorría daquela ao de chícharos e ao de leituga, nunca este último da da miña devoción por excesivamente doce e pola textura que lle queda ao vexetal despois de cocido. Estes tres caldos non levaban fabas nin unto e, inda que admiten a graxa e sabor de carne que coza canda eles, quédalles moi acaído un bo aceite de oliva.

O que si conservan tales caldos alternativos é a pataca tronzada a cachiños para que solte a fécula e os faga máis espesos. Tamén podemos botar pola nosa conta, e segundo os gustos de cadaquén, de todo aquilo que case ben coa verdura escollida en solitario, pois ao non seren clásicos, poden facerse modernos. O de chícharos nunha desprezará un ramiño de herba hortelá, (Mentha spicata comunmente coñecida polo seu nome castelán de “hierbabuena” ) e o de porretos, unha saluguiña de allo e unha uñada de poo de cúrcuma.

Facer estas variedades ocasionais é o que trae de bo pasar polo mercado sen saber que se vai atopar ese día nin levar a lista da compra moi pechada. Aparecemos así na mesa con pratos que, ademais de ser sans, nos poñen en contacto emocional coa nosa infancia, coas vellas cociñas, cos cariños maternos, con esoutra dimensión difusa que xa empezan a ter as nosas vidas, cando menos a miña.

Imos comer o de hoxe antes de que arrefríe de máis.

Que boa pinta!

Advertisements

#INTERFERENCIAVARADA

Momento do debate ao final da representación.

#INTERFERENCIAVARADA é unha montaxe que puxo en escena a compañía Xerpo na súa SALA INGRÁVIDA (O Porriño) os días 3, 4, 11 e 12 de maio. Na obra conxúgase a poesía (haikus) e a tecnoloxía que vence o espazo e o tempo podendo representarse interactivamente en dúas salas (Galicia e Andalucía) dándolles aos públicos participación.

Como autora dos haikus seleccionados para servir de fío condutor das interferencias espazo-tempo –feito que non agradecerei o suficiente- asistín convidada á representación do día 4 e vin un ensaio destinado a repasar o manexo das crebas propias do teatro xaponés wabisabi, recollidas estas no mar de Cangas, que pon en movemento o actor –expléndido Álex Sobrino-, e da parte tecnolóxica que desenvolve cara ao público Irene Moreira –directora dun proxecto tan ambicioso como sinxelo de aparencia e unha mente teatral creativa que fascina.

Crebas sobrantes exhibidas fóra da sala

Deixo estas fotografías de recordo dunha experiencia irrepetible, non só da amante que son do teatro, senón sobre todo de poeta: escoitar haikus meus como textos esenciais nunha dramaturxia que desenvolve un movemento pendular cun eixo espazo/tempo.

Un momento do ensaio co péndulo en movemento.

FINAL DO LOITO

Feijóo proclama que se ha acabado el duelo por el PP. (El Correo Gallego, 5 de maio de 2019)

Inda tendo o presidente un marcado cariz conservador, se cadra fixo ben en  levantar o loito de vez, sen necesidade de “alivio” entre a tristeza e a euforia. No país que goberna –e non só- homes e mulleres patentizaban o dó  por medio do loito. Diferentes como en case todo, eles levaban brazalete ou tira na lapela da chaqueta, ambos negros e ao lado do corazón. Elas vestían de negro rigoroso cunha etapa transacional, o alivio, de cor grisalla. Despois só había que controlar os tempos. Cada grao de parentesco acarreaba un periodo que ía de seis meses a dous anos. As viúvas levábano xa para toda a vida e, en xeral, as mulleres adultas pasaban por varias mortes na familia e tampouco non o daban quitado.

Para os homes arrebolar o peso do loito  era algo máis complicado, pois non sempre andaban de chaqueta. E cando era longo e pesaba de máis, había que marcar publicamente o final para poder vivir con alegría e sen complexos. Por iso, Toño de Guilfrei, que perderá a seu pai había dous anos, trouxo a facer un traxe para lucir no primeiro baile que acaía coa data do cabodano, un día 29 na feira de Navia. Inda que tivese que se desprazar arredor de 40 quilómetros, quedaría libre de tanto dó e de tanta historia. Non era posible meter un traxe máis para a data, pero tanto insistiu na necesidade do rito de liberación, que foi quedando o doutro que non tiña penas urxentes que tirar. Iso si, na miña casa prohibiuse daquela poñer loito morrese quen morrese para non ter que quitalo.

Pois ía eu a que, se cadra, fixo ben o presidente en levar loito menos dunha semana para gozar un pouco da vida. Non sexa que se lle presente outro e outro, e non dea xa desamecido.

PILAR VÁZQUEZ CUESTA IN MEMORIAM

Tomada nunha cea arredor da revista “Festa da palabra silenciada”.

Coñecín a Pilar Vázquez Cuesta en circunstancias ben alleas ás que despois nos ían unir en Galicia. Foi en Madrid, na casa dunha avogada matrimonialista que levaba a súa separación. Souben despois que tiñamos unha persoa moi querida en común, alumno dela e amigo meu, Francisco Javier Cruz Rosón, que morreu case estreada a vintena. Frecuentámonos bastante cando chegou á súa cátedra da universidade de Santiago, en diversos actos, conmemoracións e en xuntanzas feministas, e coincidimos nun congreso en Tréveris (1993) no que a acompañaba a súa filla Pomba, que tamén morreu moi nova. “Da desesperación pola morte de Pomba salváronme os libros”, díxome un día conversando nunha recepción do Concello de Santiago. Tamén me coubo a sorte de acompañala na cerimonia do investimento de Doutora Honoris Causa pola Universidade de Lisboa (2002).

Acabo de saber que morreu onte, nonaxenaria, nese  prolongado silencio que vai traendo á memoria propia a cortina que o tapa todo e nos fai perdérmonos dentro de nós.

Sit tibi terra levis, profesora intelixente e xenerosa que sementaches a luz e as relacións coa lusofonía desde a Cátedra da USC, desde os teus traballos de investigación e desde o teu amable trato directo.

Para coñecer o seu labor pódese consultar este enlace https://gl.wikipedia.org/wiki/Pilar_V%C3%A1zquez_Cuesta

LOUVANZA DO RUSTRIDO

As mulleres rurais valíanse do rustrido para arranxar moitos pratos, pois era o remedio universal de gobernar a cociña diaria. Tanto amañaba un guiso novo como remontaban sobrantes de comida anterior. Meu pai contaba que  na casa dun seu avó viñan remontando a caldo a base de rustridos anos enteiros. Quitándolle fantasía a este asunto do caldo eterno, abofé que sazonaba aquilo ao que lle había que engadir auga e algo novo. E, como ás veces volvía sobrar, aquilo non tiña fin.

Falamos dunha época na que a economía non permitía tirar nada, mesmo tendo animais, poir para eles había pasto e comida propia e sería un desperdizo mantelos con humanas viandas. Cans, gatos, galiñas e gando miúdo ían buscando a vidiña en por si, pois andaban ceibos. A ceba dos cochos facíase con vianda, fariña e froitos das árbores de noso. E para o vacún e  equino tamén había solucións na terra: herba e toxo.

En tocando á xente, no prato non podía aparecer algo incomestible e que non mantivese minimamente para poder traballar. Así que, se non había bastante carne que lle botar ao caldo clásico, remataba cun rustrido. Mais tamén se facía “caldo pego” de pan con patacas ou “cachelos amañados”, que acababan co prebe colorado da tixela. E as sopas de pan, entre as que campaban as de unto que constituía parte dese rustrido. O unto usábase con frecuencia canda outras graxas: manteiga de cocho ou o aceite que se podía adquirir, usado principalmente nas ensaladas de verán.

Chegados ao despilfarro planetario pola parte máis enpoderada, fannos unha chamada de atención: os alimentos sobrantes son nocivos para a Terra, non só para os petos da xente que debera ser mirada co que tira.

Pola miña parte hai moito tempo que poño empeño en sacarlle rendemento gastronómico das sobras e do rustrido. Con pan difícil de cortar en lispas e auga de calquera clase de col saco sopas de allo co rustrido posto no medio da cocedura. Coas augas de peixe branco e algunha sobra, nomeadamente a cabeza, así como a dos mexillóns ao vapor e salsas sobrantes destes produtos amaño unha sopa de pasta condimentada cun rustrido.

Iso si, o meu rustrido vai sempre cargadiño de allo e con pemento agridoce e afumado da denominación De La Vega. Todo un luxo para nós e un alivio para a Terra.

PRESENTACIÓN DE “O LIBRO DOS LIBROS”

A convalecencia dunha pequena intervención ocular non me permitiu estar este serán na presentación de “O libro dos libros”, un volume de relatos que publicou a Editorial Galaxia (2018) no que tiven a honra de participar con narradoras e narradores de diferentes xeracións e estilos, e que resulta unha significativa polifonía arredor do mundo do libro, das bibliotecas, da literatura, das librerías…, é dicir, de todo o que o título suxire.

O acto foi pensado para facer unha pequena presentación do traballo de cada participante presente (Marilar Aleixandre, Andrea Barreira, Antón Riveiro Coello, Rosalía Fernández Rial) e un debate arredor do enunciado “Onde vai o relato?”  Non podendo estar na Librería Couceiro de Santiago como quixera, práceme “tirar do fío” para deixar unha reflexión sobre ambos aspectos, inda que teña xa perdida a riqueza do contraste. Así pois, o meu relato, “Evolucións”, é un tributo a don Ramón o Libreiro, que tiña en Becerreá o único espazo público promotor de cultura mediante o aluguer de cómics, contos, e novelas rosa e do Oeste. A narradora vai contando a transformación que fixeron dela as letras, desde esta lectura de alugar da infancia á literatura, a través de dous libros atopados na casa e posteriormente de dúas adquisicións persoais na xuventude, transformación paralela á que  traerá como sultado na vila a desaparición do espazo triangular de traballo que demarcaba a librería coa súa propia desaparición, a da albardería, do surtidor de gasolina e do reloxeiro.

Verbo da pregunta directoa sobre o relato podemos darlle dúas dimensión: onde está e cara onde camiña. O relato é, xunto coa poesía, o subxénero narrativo máis de noso. O desenvolvemento da prosa galega fíxose a través de grandes relatistas: Castelao, Dieste, Fole, Cunqueiro, Blanco Amor… Sen embargo, parece non espertar hoxe tanto interese entre as narradoras e narradores, que prefiren a novela como expresión dos seus diferentes mundos e proxectos. Cara onde camiña o relato? Eu augúrolle unha re-conquista de terreo, non só porque non debamos deixar esmorecer o que nos é máis propio, senón tamén porque se presta a unha lectura rápida e completa, feito que se avén aos condicionantes espazo-temporais que lle impón ao feito de ler a sociedade tal como a desenvolvemos.