BATER COA REALIDADE

CARTA ONÍRICA

CARTA ONÍRICA

Provista do Registro escolar, libro obrigatorio de matrícula e asistencia; folios, sobres e selos; pouca roupa e algo de comida -moi pouca, porque se estropeaba- Villar regresou para facerse cargo da escola. O coche de liña da media mañá deixouna en San Martín da Ribeira. Desde alí tiña que subir a pé uns dez quilómetros por estradiña sen tráfico ata Quindous -841m. de altitude- pasando por Balgos e Sabadelle. De Quindous saía un camiño de carro, tres quilómetros máis, serpeando en baixa e sobe para vadear o cambio de montaña.

Fixo correr a voz de que chegara e ao día seguinte atopouse cun alumnado numeroso. A escolarización obrigatoria era de seis a doce anos e as nenas e nenos que se sentaron eran xa trinta. Pero había nais con criaturas de cinco e outras coas de trece e catorce, pedíndolle se as admitía, pois só levaban dous anos escolarizados, sacadas as clases do mestre de ferrado. E así daban un número subido de corenta, que eran os pupitres que a veciñanza fabricara, porque tampouco lles chegara mobiliario.

Cando os tivo sentados, púxose tras da súa mesa e, en pouco máis do tempo que dura un relustro e o seu trono, viu pasar entre ela e aquelas caras asustadas detrás dos pupitres de castiñeiro escurecido os tres anos da súa presunta formación. Os días dedicados ás disquisicións etimolóxicas da palabra educación: educere “’sacar, extraer” o que hai dentro do educando ou educare ‘”formar, instruír” desde fuera. A descomposición conceptual da vella definición tomista: “conducción e promoción da prole ao estado perfecto do home que, en canto home, é o estado de virtude”. E a gran síntese final que acababa explicando perfectamente o sustento da súa profesión, a pedra angular da acción nunha aula como aquela: Pedagoxía é a ciencia da arte de educar.

Pasou a man pola fronte espantando a ridícula visión, que lle acabaría provocando unha gargallada se durase un pouco máis, e empezou por matriculalos seguindo a orde alfabética naquel compañeiro do curso que permanecería alí, tratando de lles ir aprendendo os nomes cando apuntaba.

E téndoos tan cerca a un por un alí na mesa para lles preguntar, volveulle aos ollos a visión dos tres meses de prácticas inútiles nunha graduada anexa con nenas urbanas todas do mesmo curso e ela tecendo ao seu lado o traxe da boneca…

Oxada outravolta aquela perturbadora visión, fixo os grupos que lle pareceron máis homoxéneos e púxoos a traballar ou nunhas contas, ou nunhas lecturas, e tamén algo no mapa que había na parede. Os máis pequechos chamounos á súa mesa para falaren, pois pareceulle que estaban, máis que tímidos, asustados.

Cunha situación semellante soña agora por veces, de xeito angustioso, aos 12 anos da súa xubilación. Vólvena por un erro á escola rural e non sabe como distribuír as materias, como traballar con todos, como organizar un programa equilibrado… E esperta sen podela resolver.

Pero daquela, coa inocencia de quen empeza con ilusión un camiño, o único que sentiu foi que pousara os pés na terra. Que batera, por fin, coa realidade.

TRES TÍTULOS NUN MES

FOTO DE CARNÉ ENTREGADA Á ADMINISTRACIÓN EN 1960

FOTO DE CARNÉ ENTREGADA Á ADMINISTRACIÓN EN 1960

Setembro de 1960, xusto sete anos despois de que Villar rogara na casa que a mandasen estudar, chegou tan cargado de ilusións como unha mañá de Reises. Sabía que ía descubrir moitas cousas en pouco tempo. E así foi.

Primeiro, foi facer o depósito do título, a derradeira xestión na Escuela Normal de Magisterio. Alí déronlle un resgardo que garantía que era MAESTRA DE PRIMERA ENSEÑANZA, polo que podía aspirar a unha praza para desempeñar ese papel.

Despois descubriu a Delegación del Ministerio de Educación Nacional, á que había ir moitas veces, onde cubriu unha solicitude de praza como mestra interina. Xa a chamara unha propietaria no concello de Abadín para substitución, que gañaría menos e estaría en situación irregular contra o que estaba toda a familia. Era ben tolerado que unha mestra rural deixara alguén no posto, sobre todo se ese alguén lle gustaba máis á xente que a titular, como adoitaba acontecer. Pero axiña chegou por correo o aviso de que lle adxudicaran a escola rural de Vilaver de Cervantes, no corazón dos Ancares, terra que vía desde a fiestra da habitación, a que tiña pola noite a lúa máis bonita, o paraíso ao que quería volver desde a estancia de quince días cando cumprira os oito anos.

Foi tomar posesión a San Román, capitalidade do Concello, onde estaba a Junta Municipal de Educación Primaria. E déronlle outro título, o primeiro título administrativo con data da toma de posesión e onde se poñería tamén a do cese. Era o primeiro papel dun expediente profesional que estaría ao seu cargo e que precisaría amosar con frecuencia. De San Román volveu mestra interina. Subira o primeiro banzo da escaleira profesional e fixo á man a copia para presentala na Delegación. “Copia literal de un escrito.- Hay un sello en la parte superior derecha que dice: “Ayuntamiento de Cervantes” (…).- Firmado.- Ilegible.- Rubricado”. E foina entregar.

A terceira viaxe xa foi a Vilaver, a aldea costaneira, grande e fermosa, que estaba anotada na libreta das medidas da xastrería detrás do nome de moitos clientes. A escola era de nova creación, pero levaba dous anos funcionando. Ocupáraa outra moza do propio concello que pediu o traslado e estaba situada na primeira planta da Casa da Groba, que tamén lle dera acollida nun cuarto situado dentro da mesma planta, cunha porta que daba directamente á aula, como todo feito á medida

Como as mestras ían marcando estilo nas aldeas, o primeiro día Villar foi chamada “señorita”. E por señorita sen nome foi citada sempre en ausencia e en presencia, igual que lle chamaban á mestra anterior. Iso dáballe igual pero gustoulle que recoñecesen a seu pai como “o pai da señorita” non á señorita como “a filla do xastre Abelardo”.

Era o terceiro título. Xa era alguén. Nova, inxenua, inexperta, revestida coa carga dun manto profesional aínda de papel que lle pesaba moito nos ombreiros, volveu a casa buscar a primeira subsistencia.

Había que enfrontarse a unha realidade urxente e descoñecida.